جمالی دهلوی

جمالی دهلوی. [ ج َ ی ِ دِ ل َ] ( اِخ ) از شاعران وارسته و از اکابر شاه جهان آباد است وی بشیخ بهاءالدین کنبو ارادت داشت. سفری بایران کرد و در هرات با مولوی جامی ملاقات نمود. او راست:
عشق را طی لسانی است که صد ساله سخن
یار با یار بیک چشم زدن میگوید.
ما را ز خاک کویت پیراهنی است بر تن
آنهم ز آب دیده صد چاک تا بدامن
ویرانه دلم را گنجی است یاد رویت
در وی خیال زلفت چون مار کرده مسکن.
( ریاض العارفین ص 53 ) ( الذریعه جزء اول از ج 9ص 204 ).

از شاعران وارسته و از اکابر شاه جهان آباد است وی بشیخ بهائ الدین کنبو اردات داشت. سفری بایران کرد و در هرات با مولوی جامی ملاقات نمود.

[ویکی فقه] جمالی دهلوی، حامد بن فضل اللّه، شاعر، تذکره نویس و از مشایخ سهروردیه هند می باشد.
وی به شیخ جمالی کَنْبَوی، درویش جمالی، ملاجمالی، شاه فضل اللّه جمالی و جمال الدین فضل اللّه نیز شهرت دارد. جمالی از قوم کنبو/ کَنْبوه بود که در پنجاب و اطراف دهلی زندگی می کردند. تاریخ تولد تاریخ تولد وی احتمالاً ۸۶۲ یا ۸۴۵ است.درباره دوران کودکی، تعلیم و تربیت و استادان او در علوم ظاهری اطلاع چندانی در دست نیست. مراد و استاد جمالی دهلوی در تصوف در تصوف مرید سماءالدین کَنْبوی دهلوی شد. سماء الدین از سلسله سهروردیه و خلیفه کبیرالدین اسماعیل بخاری بود. جمالی در هندوستان و کشورهای اسلامی به سیر و سیاحت پرداخت و در این سفرها با عارفان و شاعرانِ بسیاری، از جمله با عبدالرحمان جامی، دیدار کرد. وی نزد سلطان سکندر لودی (حاکم دهلی، ۸۸۵ -۸۹۴)، ظهیرالدین محمد بابر و همایون شاه محترم بود وفات سال وفات او را ۹۴۲ ذکر کرده اند. مقبره جمالی دهلوی مقبره وی در دهلی و عُرْسِ (سالروز وفات ) وی در دهم ذیقعده است. فرزندان جمالی دهلوی جمالی سه فرزند داشت: حسن که در ابتدای جوانی درگذشت و جمالی مرثیه ای برای وی سرود؛ عبدالحی حیاتی (متوفی )، که شاعر بود؛ و عبدالرحمان، متخلص به گدایی (متوفی )، که او نیز عارف و شاعر بود. آثار جمالی آثار جمالی عبارت اند از: ۱) تذکره سیر العارفین که وی آن را بین سالهای تا ۹۴۱ نوشته و بیش تر شهرتش به سبب تألیف همین کتاب است. این تذکره شرح حال سیزده عارف از سلسله های چشتیه و سهروردیه است که آخرین آنان سماءالدین کنبوی است. جمالی در ضمن شرح حالها، به شرح سیر و سفرها و ملاقاتهای خود با شاعران و علما و عرفا نیز پرداخته است.او برای نوشتن شرح حال عارفان از کتابهای معتبر استفاده کرده، اما درباره مرشدش، سماء الدین، بیشتر مشاهدات شخصی خود را نوشته است. سیر العارفین در ۱۳۱۱ در دهلی چاپ شده است. محمد ایوب قادری آن را از فارسی به اردو ترجمه و در ۱۹۷۶ و ۱۹۸۹ منتشر کرده است. ۲) مرآة المعانی، مثنوی عرفانی به فارسی، که در آن نکات و مسائل را به صورت تمثیل بیان نموده است. ۳) مهر و ماه، بلندترین مثنوی جمالی، که در ۹۰۵، هنگام سفرش به حج، به سفارش اهالی تبریز، سروده است.این مثنوی داستان عاشقانه شاهزاده ای به نام ماه و شاهزاده خانمی به نام مهر است. سید حسام الدین راشدی این اثر را تصحیح کرده و بر آن مقدمه نوشته و آن را در ۱۳۵۳ در راولپندی به چاپ رسانده است. ۴) دیوان اشعار به فارسی. به جمالی آثار دیگری نیز نسبت داده اند، از جمله: بیان الحقایق احوال سیدالمرسلین، در شرح احوال پیامبر صلی اللّه علیه وآله و سلم و تفسیر متصوفانه اقوال ایشان؛ و محبوب الصادقین، که مشتمل بر پنج مثنوی است. فهرست منابع (۱) ظهورالدین احمد، تذکره و سوانح، در تاریخ ادبیات مسلمانان پاکستان وهند، لاهور: پنجاب یونیورسیتی، ۱۹۷۱. (۲) حامد بن فضل اللّه جمالی دهلوی، سِیرالعارفین، چاپ سنگی، دهلی. (۳) مثنوی مهر و ماه، چاپ حسام الدین راشدی، راولپندی. (۴) محمد صادق دهلوی کشمیری همدانی، کلمات الصادقین، تذکره صوفیان مدفون در دهلی، چاپ محمد سلیم اختر، لاهور ۱۹۸۸. (۵) لعل بیگ بن شاه قلی سلطان لعلی بدخشی، ثمرات القدس من شجرات الانس، چاپ کمال حاج سید جوادی، تهران.

💡 هر که خود را می کند در بزم نادانان صفت پیش کوران دعویی صاحب جمالی می کند

💡 ور روی نمایدش جمالی که مپرس چشمش به ادب دلش به حرمت باید

💡 این دو دختر را جمالی بیمرست یا پری خود ز آدمی زیباتر است

💡 بخندان جان ما را از جمالی که بر گلبرگ و گلنارست امروز

💡 آن حسن و جمالی که نگنجد بعبارت این دیده مرآنرا چو نشاید چه توان کرد