جزء نزد محدثان

«جزء نزد محدثان» یعنی یک کتاب کوچک یا مجموعه‌ای از احادیث که محدثان (کسانی که احادیث را جمع‌آوری و بررسی می‌کردند) نوشته‌اند، ولی فرقش با کتاب‌های بزرگ و جامع این است که حجمش محدود است و همه احادیث یک موضوع را در بر نمی‌گیرد.

ویژگی‌های مهم «جزء» این است که نسبت به کتاب‌های جامع و بزرگ، بسیار کوتاه‌تر است. همچنین بعضی اجزاء فقط روی احادیث یک صحابه، یک موضوع یا یک قاعده خاص تمرکز دارند. ممکن است فقط احادیث با تعداد محدودی راوی (مثل ثنائیات = دو راوی، عشاریات = ده راوی) داشته باشد. بعضی اجزاء فقط شامل نکات یا فوائد مهم حدیثی هستند، بدون اینکه جامع باشند.

به عبارت دیگر، «جزء» مثل نسخه کوچک و جمع‌وجور یک کتاب حدیثی بزرگ است. این اسم، عنوان رسمی کتاب نیست؛ بعضی اجزاء ممکن است اسم دیگری داشته باشند، اما چون حجمشان کوچک و محدود است، محدثان آن‌ها را «جزء» می‌نامیدند.

دانشنامه اسلامی

[ویکی فقه] جُزء، عنوان مشترک طیفی از تألیفات حدیثی که وجه مشترک آن ها محدود بودن حجم و دور بودن از جامعیت است.
جزء نزد محدثان عبارت از صورت تألیف شدۀ احادیثی است که از فردی واحد از صحابه، تابعین یا عالمان پسین نقل شده باشد، یا از حیث موضوع به مطلبی واحد از مطالب مورد بحث در کتـب جامـع ــ البته بـا امکان بسطـی بیشتـر ــ اختصاص یابد، مقید به محدودیت خاصی از علو اسانید ــ مانند ثنائیات و عشاریات ــ و یا صرفاً متضمن برخی فوائد حدیثی باشد. انواع جزءهای حدیثی جزء های حدیثی خود بر چند گونه اند: جزءهایی که در تقابل با کتب مسانید محدود خود را به بخشی از مسانید اختصاص داده اند، جزءهایی که در تقابل با جوامع محدودۀ خود به بخشی از موضوعات اختصاص دارند، جزءهایی که به اوصاف خاصی در سند مقید هستند، و جزءهایی که صرفاً مجموعه ای کوچک از احادیث اند، بدون آن که به انتخاب خاصی مقید باشند. کاربرد واژه نزد محدثان نزد محدثان «جزء» نوعی عنوان برای یک نوشته نیست و بسیاری از اجزاء ممکن است عنوان هایی دیگر را برخود حمل کنند؛ در واقع جزء اصطلاحی است که می تواند طیف وسیعی از کتابهای بدون عنوان را در خود جای دهد و از سدۀ ۳ق/۹م به بعد جایگزین اصطلاحات مبهمی مانند کتاب، صحیفه و نسخه شده است. در مجموع می توان گفت بیش تر ملاک های تدوین که در کل میراث حدیثی وجود دارد، در مقیاسی کوچک تر در تدوین اجزاء حدیثی دیده می شود و اجزاء با توجه به حجم اندک، زمینه ای برای تحقق این تنوع تألیفی بوده اند. اجزاء حدیثی و کتاب سازی