واژه «تهمزاده» یک ترکیب فارسی کهن است که در متون حماسی و ادبی به معنای فردی از نژاد پهلوانان و زورمندان به کار رفته است. این واژه از دو جزء «تهم» به معنای پهلوان و نیرومند و «زاده» به معنای فرزند و متولد شده تشکیل شده است. در مجموع، «تهمزاده» به کسی گفته میشود که از نسل و تبار پهلوانان و انسانهای نیرومند باشد. در ادبیات حماسی فارسی، این واژه برای توصیف شخصیتهایی با قدرت بدنی و شجاعت بالا استفاده شده است. فردوسی در شاهنامه نیز از این ترکیب برای اشاره به پهلوانان یا شاهزادگان نیرومند بهره برده است. این اصطلاح نشاندهنده اهمیت نسب و تبار در فرهنگ حماسی ایران باستان است. در چنین متونی، «تهمزاده» نه تنها به قدرت جسمانی بلکه به اصالت و بزرگی خاندان نیز اشاره دارد. این واژه در زبان فارسی امروز کاربرد رایج ندارد و بیشتر در متون کلاسیک دیده میشود. معنای آن در فرهنگنامهها نیز به «پهلواننژاد» یا «زاده نیرومندان» خلاصه شده است. در مجموع، «تهمزاده» به فردی از نسل پهلوانان و انسانهای قوی و دلاور گفته میشود.
تهم زاده
لغت نامه دهخدا
تهم زاده. [ ت َ / ت َ هََ دَ / دِ ] ( ص مرکب ) پهلوان نژاد که از نژاد قوی زاده باشد:
به نزدیک شنگل فرستاده بود
همانا که شاه تهم زاده بود.فردوسی.
فرهنگ فارسی
پهلوان نژاد که از نژاد قوی زاده باشد