تحفه العالم و ذیل التحفه سفرنامه و خاطرات

[ویکی نور] تحفه العالم و ذیل التحفه، کتابی است به زبان فارسی که به موضوعات تاریخی و جغرافیایی و شعر و ادب فارسی و هندشناسی می پردازد.
انگیزه مولف از نگارش این اثر به دست دادن آگاهی هایی از اوضاع شوشتر و شمهای از محاسن و فضایل اجداد و اعمام و بنی اعمام خود بوده است.
کتاب تحفه العالم، اثر ماندگار از یک ایرانی آگاه به زمان خود و جهان پیرامونی می باشد. تحفه العالم درست زمانی به نگارش درآمد که از یک سو دانش و صنعت غرب و از سوی دیگر رویه استعماری اروپا پا به پای یکدیگر، اوج قدرت خود را آغاز کرده بودند. عبداللطیف این تحولات را با اندیشه ای کنجکاوانه و با بهره جویی از پیوند خود با بلندپایگان سیاسی و اجتماعی هند دریافت و در تحفه العالم منعکس کرد و به همین دلیل است که تحفه العالم از اهمیت تاریخی فراوانی برخوردار می باشد.
کتاب در یک مقدمه و نوزده فصل تدوین گردیده است و اگر ذیل آن نیز فصلی از کتاب به شمار آید، شمار باب های کتاب به بیست می رسد؛ اما تمامی فصول کتاب، سفرنامه نیست، بلکه بخش سفرنامه از فصل پانزدهم کتاب آغاز می شود.
«تحفه العالم» به کسر لام، گزارش دیده ها و شنیده های مولف از 1190 تا 1216ق. در نواحی غربی ایران، عراق و هند است. مولف بعدها ذیل ناتمامی بر این کتاب افزوده که گزارش سفرهای او از 1216 تا 1219ق. است.

💡 میرزا ابراهیم، در سال ۱۲۷۵ ه‍.ق در سفرنامه اش می‌نویسد: به رودخانه بزرگ ایزده که در دو طرف آن خانه و آبادی و یک باب حمام دارد رسیدیم.

💡 بر اساس گزارش یک سفرنامه به افغانستان که در لندن در سال ۱۸۷۱منتشر شده (منبع:ژورنال انجمن سلطنتی جغرافیای لندن[پانویس ۲]):

💡 چارلز فرانسیس مکنزی، اولین کنسول تجاری بریتانیا در رشت نیز که همین مسیر را در بین سالهای ۱۸۵۸ تا ۱۸۶۰ پیموده‌است در سفرنامه خود چنین می‌گوید. «هفتم فوریه (۱۸۵۹) از پلی گذشته وارد بلوک میان رود شدیم. در سمت چپ ما نارنج باغ و عمارت سر قرار داشتند و کمی بعد راه از پل خطرناکی می‌گذشت.»

💡 در سفرنامه گریگوری ملگنوف روسی آمده‌است که: «ترکمن‌ها ترجیح می‌دادند نفتی را که به‌دست می‌آوردند به‌ویژه از منطقه چله‌کن، به ایرانیان بفروشند تا این‌که به‌دست روس‌ها بیفتد.»

💡 اين بود حال دنيا در روزگارى كه آيات ارثنازل مى شد و بسيارى از مورخين آنها كه آداب و رسومملل را نوشته اند و نيز آنها كه سفرنامه اى نگاشته اند و يا كتابى در حقوق تدوينكرده اند و يا نوشته هائى ديگر نظير اينها به رشته تحرير درآورده اند، مطالبى راكه ما از نظر شما گذرانديم يادآور شده اند و اگر خواننده عزيز بخواهد بر جزئياتبيشتر آن آگهى يابد مى تواند به همين كتابها مراجعه نمايد.

💡 در زمان کوبلای خان، سفرنامه‌نویس مشهور ایتالیایی، مارکو پولو نیز به چین سفر کرد و مدت زیادی در دربار او مشغول بود. پس از فتح چین و تغییر مذهب قوبلای خان بسیاری از مغولان آنجا آیین بودیسم تبتی را پذیرفتند که دین رسمی سلسله یوان (۱۲۷۱–۱۳۶۸ م) شد.