بصیرت در قران

[ویکی فقه] بصیرت در قرآن. بصیرت به معنای بینش، آگاهی، هوشیاری و زیرکی، روشندلی و چشم خِرَد می باشد.
این واژه برگرفته از ریشه عربی «ب -ص - ر» است. در نثر و شعر قدیم فارسی فراوان یافت می شود و غالباً به صورت ترکیبی اضافی با واژه چشم به کار می رفته و در برابر بینایی حسی و ظاهری، به معنای بینایی قلبی و شهودی بوده است. مشتقات این ماده، در قرآن بسیار به کار رفته است؛ نظیر: بَصَر و جمع آن اَبصار، به معنای چشم یا قوه بینایی، ترکیب «اولی الابصار» به معنای صاحبان بینش و پندگیری بصیر به معنای آگاه یا بینا، مبصر به معنای روشنایی دهنده و بینا مبصره به معنای آشکار کننده و روشنی ده، مستبصر به معنای تمیز دهنده حق از باطل یا طالب بصیرت و آگاهی، تبصره به معنای یادآور و بینش ده و بصیرت. صورت فعلی این ماده نیز در قرآن، هم به صورت مجرد (بَصُرَ) و هم مزید (اَبصَرَ، یُبصِّرون) به کار رفته است. گفته شده که گونه مجرد، بیشتر در مواردی به کار رفته که نگاه ظاهری با بینش باطنی همراه بوده است. به طور کلی بصیرت و اِبصار به معنای بینایی است که گاه با چشم ظاهر، صورت می گیرد و جنبه حسی دارد و گاه با چشم درون و عقل و به معنای ادراکات عقلی و قلبی است.
سه کاربرد معنایی برای واژه بصیرت
مفسران سه کاربرد معنایی برای واژه بصیرت در قرآن شمرده اند:
← یقین و اطمینان
احیاء علوم الدین؛ بحارالانوار؛ البحرالمحیط فی التفسیر؛ بصائر ذوی التمییز فی لطائف الکتاب العزیز؛ پرتوی از قرآن؛ پیام قرآن؛ التبیان فی تفسیر القرآن؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم؛ تسنیم تفسیر قرآن کریم؛ التعریفات؛ تفسیر جوامع الجامع؛ تفسیر القرآن العظیم، ابن ابی حاتم؛ تفسیر القرآن الکریم، ابن عربی؛ التفسیر الکبیر؛ تفسیر المنار؛ تفسیر نورالثقلین؛ جامع الاسرار و منبع الانوار؛ جامع البیان عن تأویل آی القرآن؛ الجامع لاحکام القرآن؛ قرطبی، الدرالمنثور فی التفسیر بالمأثور؛ روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم؛ روض الجنان و روح الجنان؛ شرح الاسماء الحسنی؛ شرح توحید الصدوق؛ شرح مصباح الشریعه؛ صفوة التفاسیر؛ الفرقان فی تفسیر القرآن؛ فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی؛ الکشاف؛ کشف الاسرار و عدة الابرار؛ لسان العرب؛ لغت نامه؛ لغت نامه قرآن کریم؛ مجمع البحرین؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ معجم مقاییس اللغه؛ مفردات الفاظ القرآن؛ مقامات معنوی؛ موسوعة کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم؛ موسوعة مصطلحات جامع العلوم؛ میزان الحکمه؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ نهج البلاغه.

💡 پایه هر کس به ارباب بصیرت روشن است با عصا گر دست کوری گردد از بینا بلند

💡 چه شکایت کنم از ضعف بصر در پیری؟ که بصیرت عوض نور بصر داد مرا

💡 زبان جمله مرغان بداند او به بصیرت که هیچ مرغ نداند به وهم خویش زبانش

💡 مانند رشته هر که نظر دوخت بر لباس عریان به چشم اهل بصیرت چو سوزن است

💡 تیزبینان نظر از کحل بصر دوخته اند در رهت کحل بصیرت ز غباری گیرند