بررسی هرمنوتیک

[ویکی فقه] گزارشی از یک همایش هرمنوتیک و اجتهاد در فقه سیاسی شیعه
نخستین نشست از سلسله نشست های (هرمنوتیک و اجتهاد در فقه سیاسی ) با حضور جناب آقای دکتر حقیقت و اعضای گروه فقه سیاسی چهارشنبه نهم بهمن ۱۳۸۷ در پژوهشکده اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد.
اهداف پروژه
دکتر سیدباقری در ابتدای جلسه در زمینه ضرورت بحث به نکاتی مانند حضور قدرت مندانه روش های جدید در کنار روش های بومی ـ اسلامی، ضرورت شناخت و فهم سنجیده روش های جدید و تأثیر آن ها در روش اجتهاد و تأثر از آن ها، ضرورت بازخوانی، بازسازی و بازفهمی روش های بومی در مقایسه با روش های جدید و بایستگی ارائه تصویری روشن و شفاف از دانش هرمنوتیک در جامعه ما و جلوگیری برداشت های نادرست از آن اشاره کرد.وی در اهداف این پروژه به نکات زیر اشاره کرد: بازشناسی مناسبات روشی اجتهاد و هرمنوتیک، شناسایی کاستی ها و توانمندی های روش اجتهاد برای پویایی و تحوّل آفرینی بیش تر در استنباطات سیاسی ـ اجتماعی و روزآمد از متون و نصوص دینی در نگرش تطبیقی با هرمنوتیک، سنجش میزان تأثیرپذیری اندیشه وران مسلمان از هرمنوتیک و داوری درباره آن، گویاسازی نوع چالش ها در حوزه خوانش متن به ویژه متون دینی باتوجه به روش هرمنوتیک.
تمایز روش شناسی علوم طبیعی و انسانی
سپس دکتر حقیقت باتوجه به این پیش فرض ها، علوم طبیعی و انسان را به دلایل زیر از لحاظ روش شناسی متمایز دانست؛ دلایلی چون ارادی بودن جهان انسانی، موجبیت علوم طبیعی، تجانس محقّق موضوع ـ تحقیق در علوم انسانی و آگاهی انسان.آن گاه وی افزود: پدیده های اجتماعی دارای ابعاد ذهنی خاصی هستند و با دنیای خاص ارزش ها پیوند دارند و بدون اطلاع از این ارزش ها فهمیدنی نیستند. فهم و ادراک مشکلاتی دارد، از جمله این که مربوط به دنیای خاص ضمیر فرد است و گزینشی و انسانی ـ ارزشی است و شناخت واقعیت حیات انسانی بدون در نظر گرفتن متن یا مجموعه، امکان نمی پذیرد.وی در ادامه با اشاره به نفی هرمنوتیک کلّی گفت: در هنگام سخن گفتن از آن و جست وجو برای یافتن پیوند میان آن با اجتهاد، باید از نحله های هرمنوتیک سخن گفت.
نحله های هرمنوتیک
...

💡 مجتهد شبستری در ۵ سال اخیر به دعوت دانشگاه وین (اتریش) و دانشگاه بن (آلمان) نظرات خود در باب نسبت متون دینی اسلام با هرمنوتیک نوین و نسبت اسلام، دموکراسی و حقوق بشر را برای دانشجویان رشته‌های اسلام‌شناسی و حقوق آن دانشگاه‌ها به صورت درس گفتارهای فشرده (Vorlesung) تدریس کرده‌است.

💡 فریدریش دانیل ارنست اشلایرماخر (به آلمانی: Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher) (‏۲۱ نوامبر ۱۷۶۸ – ۱۲ فوریه ۱۸۳۴) فیلسوف و متأله پروتستان آلمانی بود. وی را پیشگام هرمنوتیک مدرن می‌دانند. به‌دلیل تأثیر به‌سزایش بر اندیشهٔ متأخر مسیحی، او را پدر الهیات مدرن پروتستان می‌دانند.

💡 این مینیاتور ایرانی هم‌اکنون در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود. با وجود آنکه ویژگی ظاهری براق در منابع روایی متفاوت توصیف شده‌است، تصویرگران نیز تصاویر متفاوتی از این موجود ترسیم کرده‌اند. دیگر دلیل این تفاوت ثبت تصویرها، نقد هرمنوتیک دانسته شده‌است.

💡 او یکی از اندیشمندان تأثیرگذار و شاید مؤسس در حوزه هرمنوتیک است و در کنار شلایرماخر و گادامر، به عنوان یکی از اضلاع مثلث هرمنوتیک مدرن مطرح به‌شمار می‌آید. دیلتای برای نخستین بار هرمنوتیک را بنیاد روش‌شناختی علوم انسانی معرفی می‌کند و می‌کوشد این علوم را از سیطره پوزیتیویسم برهاند.

💡 این بخش از افکار دیلتای که تکیه زیادی بر تجربه و نیت مؤلف و توجه ویژه‌ای به همدلی با او دارد و ریکور آن را «رویه کسب فهم از طریق انتقال به ذهنیت روانی شخص دیگر» نامیده‌است، که به هرمنوتیک روش مورد نظر او بیشتر جنبه رمانتیک و روانشناختی داده‌است. بنابه تصریح نظریه‌پردازان بزرگ هرمنوتیک و شارحان آثار دیلتای، جنبه رمانتیکی و روان‌شناختی هرمنوتیک دیلتای تا حد زیادی مدیون افکار شلایرماخر می‌دانند.

💡 این اصطلاح گاه به اشتباه به فلسفه یهودی، فلسفه بابل و فلسفه اسلامی نیز گفته می‌شود اما با توجه به غلبۀ سنت ارسطویی در این فلسفه‌ها، می‌باید آن‌ها را ذیل فلسفه غرب به‌شمار آورد. این تقسیم‌بندی صرفاً جغرافیایی نیست بلکه در تفاوت‌های کلیِ مفهومی و هرمنوتیک میان سنت‌های غربی و شرقی همچنین ادیان رایج در این سرزمین‌ها ریشه دارد.