اهلی ترشیزی

اهلی ترشیزی (یوسف بن محمد بن شهاب)، شاعر پارسی‌گوی مشهور، که به اهلی خراسانی نیز معروف بود، از شاعران دربار سلطان حسین بایقرا در هرات به شمار می‌رفت و جایگاهی ویژه در محفل ادبی آن دوره داشت. اهلی در ترشیز خراسان به دنیا آمد. خانواده‌اش اصالتاً تبریزی بودند که به ترشیز مهاجرت کرده بودند. در دوران حکومت سلطان حسین بایقرا، اهلی در هرات زندگی می‌کرد و در شمار شاعران و ادیبان دربار قرار داشت. حمایت ویژه او از سوی سلطان حسین بایقرا و وزیرش امیر علیشیر نوایی، موقعیت ادبی و اجتماعی اهلی را تثبیت کرده بود. پس از سقوط دولت تیموریان در خراسان، اهلی به تبریز مهاجرت کرد و تا پایان عمر در همان شهر زیست و در سال ۹۳۴ ه‍.ق درگذشت. 

اهلی از شاعران نزدیک دربار سلطان حسین بایقرا بود. گفته شده که وقتی او عازم سفر حج شد، سلطان فرمان داد شاهزادگان و کارگزاران حکومت در خدمتگزاری او کوتاهی نکنند، که نشان‌دهنده جایگاه خاص او در دربار بود. اهلی به فریدون میرزا، پسر سلطان حسین بایقرا، دلبسته بود. فریدون خود اهل شعر و ادب بود. داستان دلدادگی اهلی به این شاهزاده و آثار شعری او در این زمینه، موضوعی است که اکثر تذکره‌نویسان به آن پرداخته‌اند. گفته می‌شود که اهلی مانند مجنون، موی ژولیده گذاشت و حالتی عاشقانه و سوخته‌دلانه به زندگی خود بخشید. 

سروده‌های اهلی شامل غزلیات، رباعیات و ساقی‌نامه است. وی پیرو سبک شاعران محفل امیر علیشیر نوایی در هرات بود. این سبک در ایران چندان مورد توجه نبود، اما در هند محبوبیت داشت. همچنین، اهلی نثر مصنوع و متکلف نیز می‌سرود و همین سبب شهرت او در هند شد. تعداد اشعار او حدود ۲۰ هزار بیت ذکر شده است. از دیوان اهلی نسخه‌های خطی در کتابخانه‌های ایران، هند و پاکستان نگهداری می‌شود و دست‌نوشته‌ای از ساقی‌نامه او نیز در برخی کتابخانه‌های تهران موجود است.