العلل فی النحو

[ویکی نور] «العلل فی النحو»، تألیف ابوالحسن محمد بن عبدالله، معروف به الورّاق از نحویون قرن چهارم هجری است که با تحقیق مها مازن المبارک منتشر شده است. این اثر از مهم ترین منابع عربی است که علل نحوی را مورد بررسی قرار داده است و علمای نحوی پس از آن مانند: ابن انباری، عکبری از این اثر استفاده کرده اند.
کتاب، مشتمل بر مقدمه محقق و متن اثر است. در مقدمه محقق، عصر نویسنده، نام، نسب و حیات علمی نویسنده و شیوه تحقیقی محقق بیان شده است. متن کتاب در 62 باب تنظیم شده است. بیشتر ابواب کتاب با یک سؤال و با عبارت «إن قال قائل» آغاز شده است.
اهمیت علل نحوی در علم نحو واضح است. از خلال این کتاب به دست می آید که احتمالاً سیبویه استاد ورّاق بوده است و لذا کتابش را بر مبنای آراء سیبویه نوشته است.
این اثر از جمله آثاری است که از اسلوبی روان برخوردار است و خواننده، به راحتی می تواند مطالب آن را بفهمد. البته محقق کتاب در تحقیق این اثر با دشواری هایی روبه رو بوده است؛ مهم تر از همه اینکه نویسنده، نحوی ای است که احدی از او یاد نکرده است و شرح حال نویسان، زندگانی او را ننوشته اند و بااینکه صاحب این اثرِ ارزشمند است، جزئیات زندگی او را ذکر نکرده اند.
ابن ندیم کتابی را با عنوان «العلل فی النحو» به قطرب محمد بن المستنیر (ت 249ق)، نسبت داده است. همچنین در شرح حال مازنی (ت 206ق) نوشته که او کتابی با نام «العلل فی النحو» تألیف کرده و مشخص نیست که چه بر سر این دو کتاب آمده است. اولین کتابی که به دست ما رسیده است، کتاب «الإیضاح فی علل النحو» ابوالقاسم زجاجی (ت 337ق) است که در آن، زجاجی علل نحوی را به علل تعلیمی، قیاسی و جدلی تقسیم کرده و هرکدام را با مثال هایی توضیح داده است.
[ویکی فقه] العلل فی النحو (کتاب). «العلل فی النحو»، تألیف ابوالحسن محمد بن عبدالله، معروف به الورّاق از نحویون قرن چهارم هجری است.
«العلل فی النحو»، تألیف ابوالحسن محمد بن عبدالله، معروف به الورّاق از نحویون قرن چهارم هجری است که با تحقیق مها مازن المبارک منتشر شده است. این اثر از مهم ترین منابع عربی است که علل نحوی را مورد بررسی قرار داده است و علمای نحوی پس از آن مانند: ابن انباری، عکبری از این اثر استفاده کرده اند.
ساختار
کتاب، مشتمل بر مقدمه محقق و متن اثر است. در مقدمه محقق، عصر نویسنده، نام، نسب و حیات علمی نویسنده و شیوه تحقیقی محقق بیان شده است. متن کتاب در ۶۲ باب تنظیم شده است. بیشتر ابواب کتاب با یک سؤال و با عبارت «إن قال قائل» آغاز شده است.
گزارش محتوا
اهمیت علل نحوی در علم نحو واضح است. از خلال این کتاب به دست می آید که احتمالاً سیبویه استاد ورّاق بوده است و لذا کتابش را بر مبنای آراء سیبویه نوشته است.
← برخورداری کتاب از اسلوبی روان
...

💡 و اگر غرضش اين است كه ماده همزمان با خدا بوده؛ يعنى مسبوق به عدم نيست و فقط مادهازلى است كه امر، داير باشد بين اينكه خدا راقبول كنيم يا ازليت و علة العلل بودن ماده را.

💡 و چون علة العلل خود معرف و مبين كل است غير او معرف حقيقى او نخواهد بود زيرا كه ظلمتدليل نور نمى گردد و ظل معرف حرور نشود.

💡 251- صدوق، العلل، ص 525. روضه كافى، ص 88.وسائل الشيعة، ج 17، ص 176. به نقل از كافى وعلل. بحارالا نوار، ج 62، ص 62 و 75 بهنقل از علل و كافى و دعائم. فصول المهمة، ص 400. طب امام صادق، ص 75.

💡 بـه هـر حـال ايـن تـعبيرات هيچ منافاتى با اصل اختيار و آزادى اراده انسان ندارد، چرا كههدف بيان علة العلل و خالق اين غرائز و احساسات است.

💡 و در اين بحث نيز علاوه بر آنچه گفته شد، نكته ديگر اين است كه ازليّت ماده نمىتواند آن را علة العلل معرفى كند و اين همه آثار علم و قدرت و حيات و شعور و ايننظامات محيّر العقول و قوانين و نواميس شگرف را به ماده نسبت دهد!

💡 عن العلل باسناده عن هشام بن الحكم عن ابى الحسن موسى - عليهما السلام -قال: