السر المصون ذیل علی کشف الظنون

[ویکی نور] السر المصون ذیل علی کشف الظنون، تألیف جمیل بن مصطفی بن محمد حافظ، معروف به ابن عظم، ذیلی است بر کتاب «کشف الظنون عن أسامی الکتب و الفنون» نوشته شیخ مصطفی افندی، مشهور به کاتب چلپی (متوفی 1017ق).
پس از تألیف کشف الظنون، نویسندگان متعددی بر آن ذیل یا تعلیقه نوشته اند که آخرین آن ها، اثر حاضر می باشد که چاپ اولش در 1423ق و با تحقیق و مقدمه شیخ سلیم یوسف و در سلسله انتشارات دارالفکر بیروت منتشر شده است.
از آنچه سلیم یوسف، در مقدمه «سر المصون» به تحقیق آورده است، روشن می شود که گویا آن کتاب مفصلی را که زرکلی در اعلام خویش به ابن عظم منسوب داشته (که مقدمه اش در حدود 1000 صفحه بوده است) متنی جدا از مقدمه و متن «سر المصون» چاپ شده بوده است.
از آنچه که در تصویر صفحه آخر یکی از دست نوشته های «سر المصون» (که در ابتدای متن چاپی، گراور شده است) برمی آید، گویا مؤلف قصد داشته کتاب را در چندین جلد بنویسد، ولی فقط موفق شده جزء اولش را تمام کند؛ چون در صفحه مذکور، به وضوح دیده می شود که نوشته شده: «تمّ بعون اللّه و توفیقه الجزء الأوّل من کتاب السرّ المصون علی کشف الظّنون علی ید مؤلّفه الفقیر جمیل بن مصطفی بک المعروف بابن العظم».
همچنین مؤلّف در دست نویس خود تعداد کتاب های معرفی شده را 1026 عنوان نوشته، درصورتی که شماره کتاب پایانی که در «سر المصون» معرفی شده، 1039 است.
مؤلف ابتدا مقدمه ای در تعریف علم و اقسام آن آورده است که با مقدمه «إحیاء العلوم» غزالی شباهت دارد. کتاب هایی که در متن «سر المصون» معرفی شده اند، آنهایی است که در «کشف الظنون» نیامده است و یا بعد از تألیف «کشف الظنون»، نوشته شده اند.

💡 بعضى از گفته هاى ايشان كه حفظ شده، چنين است: ستايش از آن خدايى است كه بدون نيازمندى به ستايش كنندگانش، حمد خود را راهى از راه هاى اعتراف به لاهوتيت خود و صمدانيت و ربوبيت خود قرار داد... امروز روز سخن شفاف است براى افراد خاص، روز شيث است و روز ادريس و روز يوشع، روز آسايش مورد اعتماد، روز اظهار مصون از مكنون و روز امتحان و آزمايش ضماير است...؛ اتفق فى بعض سنى اءمير المؤ منين - صلوات الله عليه - الجمعة و الغدير فصعد المنبر، فحمدالله و اءثنى عليه حمدا لم يسمع بمثله و اءثنى عليه ثناء لم يتوجه اليه غيره، فكان مما حفظ من ذلك قوله: الحمد لله الذى جعل الحمد من غير حاجة منه الى حامديه طريقا من طرق الاعتراف بلاهوتيته و صمدانيته و ربانيته... هذا يوم النصوص على اءهل الخصوص، هذا يوم شيث، هذا يوم ادريس، هذا يوم يوشع، هذا يوم الاءمن الماءمون، هذا يوم اظهار المصون من المكنون، هذا يوم ابلاء السرائر....