اختیارالدین تربتی

[ویکی فقه] اِخْتیارُالدّین تُرْبَتی، حسن بن غیاث الدین حسینی مشهور به قاضی اختیار، قاضی، فقیه، ادیب و شاعر (در ۹۲۸ق /۱۵۲۲م) می باشد.
در زاوه تربت حیدریه زاده شد، در جوانی به دارالسلطنه هرات رفت، در آن شهر دانش دین آموخت و در اندک مدتی ترقی بسیار کرد.
ذکر شیرنوایی از اختیارالدین
علی شیرنوایی ۸۴۴ -۹۰۶ق در مجالس النفایس ترکی، ذیل سید اختیار از وی با نام «سید اختیار» یاد می کند و او را جوانی خوش طبع و نیک رفتار می خواند که در دارالقضای مولانا نظام الدین در تحریر سجلات و قبالات بدو محول بوده، و در عربیت و فقه شهرت داشته است.وی اختیارالدین را سزاوار این شهرت دانسته، می نویسد که او به تألیف کتابی سرگرم است که میزان شایستگی اش پس از پایان این تصنیف روشن خواهد شد.او کسانی را که بر اختیارالدین خرده می گرفته اند که زحمت بسیار می کشیده تا دستار خود را دانشمندانه ببندد، « خبیث » خوانده، می نویسد: «هیچ کس نیست که از زخم زبان آنان رهایی داشته باشد».وی در پایان دو بیت شعر حاوی ماده تاریخ «ساقی کوثر» از سروده های او آورده است.
نظر خواندمیر درباره اختیار الدین
خواندمیر درباره اختیارالدین می نویسد: «در نوشتن فتوا و تحریر صکوک... و در فن انشا و معما صاحب وقوف» بود.
← قضاوت
...

💡 هرات شهری باستانی است و بناهای تاریخی بسیاری دارد. اسکندر مقدونی، ارگ هرات را که به قلعهٔ اختیارالدین هرات مشهور است، ساخته است و بنای عظیم آن اکنون یکی از کهن‌ترین و زیباترین اماکن هرات است. ایرانیان، ترکان، مغولان و ازبک‌ها برای تسخیر این قلعه جنگیده‌اند. در اواخر دورهٔ محمد ظاهر شاه و دوران سردار داود خان، بودجه‌ای برای بازسازی آن اختصاص دادند که در پایان دورهٔ داودخان دوباره احیا و بازسازی شد. برج و باروهای بزرگ این قلعه از دوردست‌ها دیده می‌شود.

💡 در آن هنگام که آبان ۸۸۹ (رجب ۹۱۶ ق) بود، شیبک خان در هرات به سر می‌برد و چون خبر حرکت شاه اسماعیل را شنید به مرو گریخت. در پی او حاکم هرات نیز به مرو فرار کرد و از میان مردم ترکستان و طایفه ازبک، غیر از خواجه خرد، کسی در هرات باقی نماند که او هم در دژ اختیارالدین متحصن شد.