ابن رفعه که نام کامل او نجمالدین ابوالعباس احمد بن محمد بن علی بن مرتفع انصاری بود، یکی از فقیهان بزرگ مذهب شافعی در سده هفتم و هشتم هجری به شمار میرفت. او در سال ۶۴۵ هجری قمری در شهر فسطاط مصر، در نزدیکی قاهره، به دنیا آمد و بیشتر عمر خود را نیز در همان منطقه سپری کرد. ابن رفعه به سبب دانش فراوان و جایگاه علمی برجستهاش، لقب «شیخالاسلام» داشت و در میان عالمان شافعی از احترام بسیار زیادی برخوردار بود. وی فقه شافعی را نزد استادان نامداری آموخت و در دانش فقه، حدیث و فتوا مهارت و تسلط چشمگیری پیدا کرد. بسیاری از دانشمندان بزرگ زمان او، مانند شمسالدین ذهبی و تقیالدین سبکی، از شاگردان یا ستایشگران علمی او بودند. ابن رفعه حافظهای بسیار قوی داشت و گفته میشود که اقوال و دیدگاههای پراکنده فقیهان شافعی را با دقت فراوان در ذهن نگه میداشت. او در میان پیروان مذهب شافعی چنان جایگاهی داشت که برخی وی را «شافعی زمان» مینامیدند، زیرا در فقه این مذهب به مرتبهای بسیار بلند رسیده بود. ابن رفعه بیشتر عمر خود را صرف مطالعه، تدریس و صدور فتوا کرد و حتی در سالهای پایانی زندگی، با وجود بیماری و درد شدید مفاصل، از مطالعه و تحقیق دست نکشید. او تنها سفر مهم خود را برای انجام حج انجام داد و مدتی نیز برای قضاوت در ناحیهای از مصر اقامت داشت. سرانجام در سال ۷۱۰ هجری قمری درگذشت و پیکرش در قرافه، در نزدیکی آرامگاه امام شافعی در قاهره، به خاک سپرده شد.
ابن رفعه
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] اِبْن ِ رِفعه، نجم الدین ابوالعباس احمد بن محمد بن علی بن مرتفع انصاری (۶۴۵ -۷۱۰ق /۱۲۴۷-۱۳۱۰م )، ملقب به شیخ الاسلام، فقیه شافعی است.
کنیه ابویحیی که در برخی از منابع متأخر آمده ممکن است تحریف ابوالعباس باشد و مشکل بتوان آن را کنیه دوم وی شمرد. نسبت انصاری که اسنوی برای وی ذکر کرده، می تواند دال بر این نکته باشد که نسب وی به انصاری که به مصر مهاجرت کردند، باز می گردد.انتساب لقب بخاری به ابن رفعه توسط ابن عماد بسیار غریب و دور از ذهن است. وی در مصر در شهر فسطاط (مجاور قاهره ) زاده شد و چون بسیار کم سفر بود، بیشتر عمر خود را در فسطاط و قاهره سپری کرد. به گفته ابن حجر وی یک بار در ۷۰۷ق /۱۳۰۷م به سفر حج رفته و مدتی نیز برای تصدی منصب قضا در «واحات » در غرب مصر اقامت گزیده است. وی در اواخر عمر دچار درد مفاصل شدیدی شد ولی با همان حال به کار مطالعه ادامه می داد. وی سرانجام در موطن خود وفات یافت. و پیکر وی به قرافه در حومه قاهره که قبر امام شافعی نیز در آن جا قرار دارد منتقل شد و در آن جا دفن گردید.
اساتید
ابن رفعه فقه شافعی را از استادانی چون سدیدالدین و ظهیرالدین تَزْمَنْتی، شریف عباسی، ضیاء قنائی، ابن رزین، ابن بنت الاعزّ و ابن دقیق العید فرا گرفته و از مشایخی چون محیی الدین دمیری و علی بن محمد صواف حدیث شنیده است. شمس الدین ذهبی، تقی الدین سبکی، ضیاءالدین مناوی، عمادالدین ِ بِلْبِیْسی و شمس الدین ابن لبّان از جمله مشهورترین شاگردان وی در فقه بوده اند.
جایگاه علمی
ابن رفعه در فقه شافعی مقام ویژه ای داشت. یافعی او را پرچمدار فقه شافعی در عصر خود خوانده و سبکی و اسنوی او را شافعی زمان لقب داده اند. وی در میان شافعیان به عنوان فقیه مطلق شهرت یافته و این لقب برای او علم گشته بود. تسلط و احاطه وی بر فقه شافعی به قدری بود که به آن مثل زده می شد. برخی از نویسندگان شافعی به خصوص سبکی در مدح او به راه مبالغه رفته اند. ابن رفعه احاطه فراوانی بر نصوص فتاوی شافعی داشت. وی از حافظه ای قوی بهره مند بود و اقوال فقهای شافعی را که به طور پراکنده در غیر مظان خود آمده بود در ذهن حاضر داشت تا حدی که برخی از معاصرین وی اظهار می داشتند ابن رفعه بیش از آنکه اهل بحث باشد اهل نقل است.
فتاوا
...