کلیدر

کلیدر. [ ک ِ دَ ] ( اِخ ) دهی از دهستان سرولایت است که در بخش سرولایت شهرستان نیشابور واقع است و 567 تن سکنه دارد. ( از فرهنگ جغرافیایی ایران ج 9 ).

کلیدر (نیشابور). کلیدر، از توابع بخش سرولایت شهرستان نیشابور استان خراسان رضوی ایران است.
این روستا واقع در ۹۰ کیلومتری شمال غربی شهرستان نیشابور و در آخرین سرحدات رشته کوه بینالود واقع شده است.
این روستا از توابع بخش سرولایت بوده و بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن ( ۱۳۹ خانوار ) ۴۵۷ نفر بوده است.

کَلیدَر
مشهورترین رمان محمود دولت آبادی، به شیوۀ راوی دانای کل (← راوی) در ۱۳۵۷ـ۱۳۶۳ش. دولت آبادی، در این رمان ۱۰جلدی، به تأثیر از واقع گرایان قرن ۱۹ اروپایی، با نثری فخیم، که بهره گیری از گویش محلی مردم خراسان بر غنای آن افزوده است، حدود ۳هزار صفحه به مطالعۀ جامعی در شیوۀ زندگی، رسوم و باورهای ایلیاتی ها و روستائیان خراسان می پردازد، و موفق به ارائۀ تصویری زنده از زنان می شود. سپس با گستراندن دامنۀ اثر و وارد کردن شخصیت هایی چون ستّار، ماجرا را به شهر می کشاند و اوضاع سیاسی ـ اجتماعی، بند و بست های مقامات و ارباب ها و درگیری های حزبیِ سال های ۱۳۲۵ـ۱۳۲۷ش را توصیف می کند. دولت آبادی طرح رمان را بر تضادی بنا می کند که نخست بین قهرمان اثر، گل محمد، با طبیعت است؛ صحنه های مرگ احشام و درو گندم دیم، نشانگر این مرحله است. در مرحلۀ بعد، بین قهرمان با ارباب ها و حکومتِ حامی آنان تضاد درمی گیرد و گل محمد و یارانش یاغی می شوند. در مرحلۀ شکست یاغی، تضاد رمان به درگیریِ روحی قهرمان با خودش، و در حد «جدال وجدانی» یک انسان، ارتقا می یابد و رئالیسم روان شناختی دولت آبادی را به اوج می رساند.

💡 برخلاف آثار نویسندگانی چون صادق چوبک که بازتولید فارسی محاوره‌ای (تغییر نثر نوشته بر اساس شخصیت‌ها) در نثرشان خواننده را با مشکل مواجه می‌کند؛ سبک روایی سنتی کلیدر به همراه مهارت دولت‌آبادی در به‌کارگیری گویش گفتاری به گونه‌ای که رمان، نثری مشابه فارسی نوشتاری استاندارد داشته باشد طیف گسترده‌تری از خوانندگان را به سوی کلیدر جذب کرده‌است.

💡 کِلیدَر ( تلفظ راهنما·اطلاعات) بلندترین اثر محمود دولت‌آبادی است که در حدود سه هزار صفحه و ده جلد به چاپ رسیده و روایت زندگی یک خانوادهٔ کرد ایرانی است که به سبزوار خراسان کوچانده شده‌اند. داستان کلیدر که متأثر از فضای ملتهب سیاسی ایران پس از جنگ جهانی دوم است بین سال‌های ۱۳۲۵ تا ۱۳۲۷ روی می‌دهد. کلیدر نام کوه و روستایی در شمال شرقی ایران است.

💡 مفسرین، کلیدر را نقطهٔ عطفی در تاریخ ادبیات مدرن فارسی می‌دانند؛ بدان حد که یکی از مفسرین، کلیدر را «حماسهٔ زوال» می‌خواند. نگارش کلیدر، محمود دولت‌آبادی را به کسب جایزهٔ نوبل ادبیات بسیار نزدیک کرد. با این حال دولت‌آبادی تاکنون به کسب آن نائل نشده‌است.

💡 کلیدر که «سرنوشت تراژیک رعیت‌های ایرانی و قبایل چادرنشین را در دوره‌ای که سیاست زور حاکم است به تصویر می‌کشد» بر اساس حوادث واقعی نگاشته شده و به شرح سختی‌ها و رنج‌هایی روا رفته بر خانوادهٔ کَلمیشی می‌پردازد.

💡 در سال ۱۳۹۸، خیابان تازه‌تأسیس سهراب ۴ معروف به گل‌افشانی در شهر سبزوار با تصویب شورای شهر به خیابان کلیدر تغییر نام یافت. به گفتهٔ برخی نویسندگان ایرانی، این اولین بار در ایران است که نام یک رمان رسماً بر یک خیابان گذاشته می‌شود.

💡 کلیدر به سرعت محبوبیت یافت و حتی پیش از انتشار جلدهای پایانی سروصداهای زیادی در محافل آکادمیک و روشن‌فکری به راه انداخت. جلدهای اول تا ششم کلیدر در همان روزهای پرتلاطم انقلاب ۱۳۵۷ منتشر شد و با این وجود، خیلی خوب به فروش رفت. پیش از انتشار کامل دورهٔ ده جلدی کلیدر در سال ۱۳۶۳، بیست هزار نسخه از آن فروخته شد.