واژه «هجدم» کلمهای عربی است که بهصورت صوت یا آوایی برای راندن و حرکت دادن اسب به کار میرود و بیشتر در متون کهن دیده میشود. این واژه در اصل نوعی بانگ یا فرمان است که سوارکار برای وادار کردن اسب به پیش رفتن بر زبان میآورد. معنای اصلی «هجدم» همان صدایی است که برای زجر دادن یا تحریک اسب به حرکت سریعتر استفاده میشود. در زبانهای قدیم، چنین اصواتی نقش مهمی در ارتباط میان انسان و حیوان، بهویژه در سواری و جنگ، داشتهاند. این کلمه گاهی بهصورتهای دیگری مانند «اجدم» نیز آمده که بر اثر کثرت استعمال دچار تغییر آوایی شده است. در برخی روایتها گفته شده که این واژه از عبارت «هج الدم» گرفته شده و بهمرور زمان به شکل کوتاهتر درآمده است. همچنین نقل شده که نخستین کاربرد آن به زمانهای بسیار کهن و آغاز اسبسواری انسان بازمیگردد. «هجدم» در حقیقت واژهای معنایی بهصورت اسم یا فعل نیست، بلکه بیشتر یک صوت تقلیدی و کاربردی است. اینگونه اصوات در زبانها معمولاً برای فرمان دادن به حیوانات یا ایجاد واکنش سریع استفاده میشوند. بهطور کلی، «هجدم» آوایی است که برای راندن اسب و واداشتن آن به حرکت و پیشروی به کار میرود.
هجدم
لغت نامه دهخدا
هجدم. [ هَِ دَ ] ( ع اِ صوت ) کلمه ای است که بدان اسب را زجر کنند تا پیش رود. ( منتهی الارب ) ( ناظم الاطباء ). صوتی است که بدان اسب را برانند تا پیش رود. ( اقرب الموارد ). لغتی است در اجدم. ( از معجم متن اللغة ). گویند اول کسی که سوار بر اسب شد پسر آدم قاتل برادرش بود. وی اسب را به پیش راند و گفت هج الدم. بتدریج و بر اثر کثرت استعمال به صورت هجدم و اجدم تخفیف یافته است. ( از منتهی الارب ) ( از لسان العرب ).
فرهنگ فارسی
کلمه ایست که بدان اسب را زجر کنند تا پیش رود صوتی که بدان اسب را برانند تا پیش رود.
