تاریخ قاجار حقایق الاخبار ناصری

[ویکی نور] حقایق الاخبار ناصری، کتابی است تاریخی به زبان فارسی در دوره قاجار، تألیف محمد جعفر خورموجی از مورخان دربار ناصرالدین شاه قاجار، ملقب به حقایق نگار.
او تألیف این کتاب را در 1276ق. به درخواست ناصرالدین شاه آغاز کرد و چنانکه خود در مقدمه آن می گوید، از او خواستند که در تاریخ خود جز از راستی و انصاف چیزی نگوید و خائن را خادم و فرّار را کرّار نشمارد.
خورموجی، تألیف جلد اول را در جمادی الاولی 1279ق. به پایان رسانده و سپس شروع به تألیف جلد دوم کرده است.
این کتاب در دو جلد تألیف شده است. جلد اول، مشتمل بر پیش گفتاری به قلم مصحح؛ آقای حسین خدیوجم، یادداشتی درباره مؤلف به قلم ایرج افشار، خطبه کتاب و شرح وقایع تا سال 1277ق. است. جلد دوم نیز مشتمل بر مقدمه مؤلف و ذکر وقایع سال های 1278 و 1279ق. است.
جلد نخست این کتاب، با تاریخچه ایل قاجار و وقایع مربوط به محمدحسن خان قاجار و آقا محمدخان تا جلوس ناصرالدین شاه، به اجمال آغاز می شود و سپس ذکر حقایق اخبار سال به سال از 1265 تا 1277ق. ادامه می یابد. مؤلف گزارش وقایع را از جلوس ناصرالدین شاه به بعد، با شرح و بسط بیشتری ادامه می دهد. اهم مطالب جلد اول، مشتمل است بر وقایع شورش خراسان و عزیمت حسام السلطنه به خراسان، ظهور باب، قتل امیرکبیر، صدراعظمی میرزا آقاخان نوری، سوءقصد بابیه به ناصرالدین شاه، طغیان ترکمانان در هرات، عهدنامه تفویض حکومت بندرعباس به امام مسقط در 1272ق.، فتح هرات در 1273ق.، تجاوز انگلیسی ها به خلیج فارس، عهدنامه ایران و انگلیس در همان سال، عهدنامه ایران و آمریکا، تعیین وزرای دهگانه در 1275ق.، و جنگ با ترکمانان در 1277ق.
[ویکی نور] تاریخ قاجار حقاِیق الاخبار ناصری. حقایق الاخبار ناصری، کتابی است تاریخی به زبان فارسی در دوره قاجار، تالیف محمد جعفر خورموجی از مورخان دربار ناصرالدین شاه قاجار، ملقب به حقایق نگار.
او تالیف این کتاب را در 1276ق. به درخواست ناصرالدین شاه آغاز کرد و چنانکه خود در مقدمه آن می گوید، از او خواستند که در تاریخ خود جز از راستی و انصاف چیزی نگوید و خائن را خادم و فرّار را کرّار نشمارد.
خورموجی، تالیف جلد اول را در جمادی الاولی 1279ق. به پایان رسانده و سپس شروع به تالیف جلد دوم کرده است.
این کتاب در دو جلد تالیف شده است. جلد اول، مشتمل بر پیش گفتاری به قلم مصحح؛ آقای حسین خدیوجم، یادداشتی درباره مولف به قلم ایرج افشار، خطبه کتاب و شرح وقایع تا سال 1277ق. است. جلد دوم نیز مشتمل بر مقدمه مولف و ذکر وقایع سال های 1278 و 1279ق. است.
جلد نخست این کتاب، با تاریخچه ایل قاجار و وقایع مربوط به محمدحسن خان قاجار و آقا محمدخان تا جلوس ناصرالدین شاه، به اجمال آغاز می شود و سپس ذکر حقایق اخبار سال به سال از 1265 تا 1277ق. ادامه می یابد. مولف گزارش وقایع را از جلوس ناصرالدین شاه به بعد، با شرح و بسط بیشتری ادامه می دهد. اهم مطالب جلد اول، مشتمل است بر وقایع شورش خراسان و عزیمت حسام السلطنه به خراسان، ظهور باب، قتل امیرکبیر، صدراعظمی میرزا آقاخان نوری، سوءقصد بابیه به ناصرالدین شاه، طغیان ترکمانان در هرات، عهدنامه تفویض حکومت بندرعباس به امام مسقط در 1272ق.، فتح هرات در 1273ق.، تجاوز انگلیسی ها به خلیج فارس، عهدنامه ایران و انگلیس در همان سال، عهدنامه ایران و آمریکا، تعیین وزرای دهگانه در 1275ق.، و جنگ با ترکمانان در 1277ق.

💡 مجلد نخست یا «نخستین نامه» در سال ۱۲۸۵ هجری قمری در شرح تاریخ ایران «از مه‌آبادیان تا ساسانیان» نگاشته شده‌است. مجلد دوم در سال ۱۲۸۷ هجری قمری زیر عنوان «دومین نامه» تحریر شد و به اخبار «آغاز طاهریان تا انجام خوارزمیان» پرداخته‌است. مجلد سوم نامهٔ خسروان یا «سِیُمین نامه» که اخبار ایران «از آغاز چنگیزیان تا انجام شهریاری زندیان» را دربردارد، در سال ۱۲۸۸ هجری قمری نگاشته شد و در همان سال به خط عبدالرحیم شیرازی در کارخانهٔ علی‌قلی‌خان قاجار به چاپ رسید. مجلد چهارم، چنان‌که جلال‌الدین میرزا به فتحعلی آخوندزاده وعده داده‌بود، می‌بایستی دربردارندهٔ تاریخ قاجار تا روزگار نگارنده باشد که به‌سبب مرگ جلال‌الدین میرزا یا هراس وی از پیامدهای انتقاد از حکومت قاجار هرگز نوشته نشد.

💡 جلال‌الدین میرزا پس از خانه‌نشینی نگارش تنها اثر تاریخ‌نگاری خود را آغازید. این کتاب که نامهٔ خسروان نام دارد، اثری سه‌جلدی در تاریخ عمومی ایران است که در فاصلهٔ میان سال‌های ۱۲۸۵ تا ۱۲۸۸ هجری قمری نگاشته شد. جلال‌الدین میرزا بنا داشت این کتاب در چهار مجلد بنویسد، اما به‌دلیل مرگ نابهنگام وی نامهٔ خسروان در جلد سوم متوقف شد. مجلد نخست یا نخستین نامه به شرح تاریخ «از مه‌آبادیان تا ساسانیان» اختصاص دارد. مجلد دوم زیر عنوان دومین نامه ذکر اخبار «آغاز طاهریان تا انجام خوارزمیان» است. مجلد سوم نامهٔ خسروان یا سِیُمین نامه که اخبار ایران «از آغاز چنگیزیان تا انجام شهریاری زندیان» است، در سال ۱۲۸۸ هجری قمری نگاشته شد و در همان سال به خط عبدالرحیم شیرازی در کارخانهٔ علی‌قلی‌خان قاجار به چاپ رسید. مجلد چهارم، چنان‌که جلال‌الدین میرزا به فتحعلی آخوندزاده وعده داده‌بود، می‌بایستی دربردارندهٔ تاریخ قاجار تا روزگار نگارنده باشد که به‌سبب مرگ جلال‌الدین میرزا یا هراس وی از پیامدهای انتقاد از حکومت قاجار هرگز نوشته نشد.