الامامه و التبصره من الحیره

[ویکی فقه] الإمامة و التبصرة من الحیرة (کتاب). «الامامة و التبصرة من الحیرة» اثری از ابو الحسن علی بن الحسین بن بابویه القمی معروف به صدوق اول، که به موضوع امامت به نحو عام و به موضوع غیبت امام مهدی علیه الصلاة و السلام به طور ویژه پرداخته است. البته مباحثی که درباره امامت به نحو عام در این اثر آمده مباحثی است که با امر غیبت و شؤون آن مرتبط است نه مباحث اصل امامت. با پیچیدگی های خاصی که داراست. از این رو، روی سخن در این اثر با کسانی است که به «امامت» به عنوان اصلی از اصول مذهب باور دارند و لیکن در شخص هر امامی پس از امام دیگر با هم اختلاف نظر پیدا نموده اند.
این معنا از عناوین ابواب کتاب به خوبی پیداست. خط سیری که در این ابواب دنبال می شود اتصال سلسله امامت از زمان حضرت آدم علیه السّلام و خالی نبودن زمین از امام و حجت خدا (چه حاضر و چه غائب) و نیز انحصار امامت در خاندان محمد مصطفی صلی الله علیه و آله وسلّم حسب نصوص وارده می باشد. مؤلف در ابواب ۶ تا ۱۷ کتاب حاضر به نقد دیدگاه های کسانی می پردازد که از امامت ائمه اثناعشر روی گردانده و به امامت کسانی دیگر از این خاندان معتقد شده و یا اینکه در یکی از ایشان متوقف گشته اند. در برخی دیگر از ابواب کتاب با اعتقاد فرقه هایی از شیعه که به انکار امامت برخی امامان دوازده گانه و یا شک در امامت ایشان گردیده و یا کسی را با امام در امر امامت شریک ساخته اند به معارضه و مبارزه پرداخته است. اما در خصوص موضوع «غیبت» مؤلف کتاب دست به ابداع و نوآوری زده است چرا که میان روش اهل حدیث که تنها بر نصوص اعتماد می ورزند و بین اسلوب اهل کلام که به بحث آزاد رهای از قید و بند نصوص ملتزمند گرد آورده است. از این رو وی در مقدمه کتاب تمام فروض و تشکیکات را به روش متکلمان مورد بررسی قرار داده سپس نتایج به دست آمده را برای رسیدن به محتوای نصوص به کار می گیرد. از سویی چونان محدثی محض به بررسی حدیث از جوانب مختلف پرداخته تا سرانجام به نتایج مورد نظر براساس تعبد و انقیاد به سنت شریف معصومان علیهم السّلام دست یابد. مع الاسف اثر حاضر دچار نقص و کاستی شده و بخشی که مرتبط با موضوع بحث یعنی امام مهدی علیه السّلام و غیبت ایشان است در دسترس نیست اما خوشبختانه آن مقدار که از آن باقی مانده خط سیر بحث را به نحو کلی برای ما ترسیم می نماید و هدف اصلی مؤلف را از نگارش آن بیان می دارد. این نقص و کاستی توسط محقق اثر، با توجه به همان سیر بحث که مؤلف ترسیم نموده است، جبران گردیده و ایشان در رابطه با موضوع اصلی کتاب مطالبی نگاشته اند.
[ویکی نور] الإمامة و التبصرة من الحیرة اثری از ابوالحسن علی بن الحسین بن بابویه القمی معروف به صدوق اول،که به موضوع امامت به نحو عام و به موضوع غیبت امام مهدی علیه الصلاة و السلام به طور ویژه پرداخته است.البته مباحثی که دربارۀ امامت به نحو عام در این اثر آمده مباحثی است که با امر غیبت و شؤون آن مرتبط است نه مباحث اصل امامت.با پیچیدگی های خاصی که داراست.از این رو، روی سخن در این اثر با کسانی است که به «امامت» به عنوان اصلی از اصول مذهب باور دارند و لیکن در شخص هر امامی پس از امام دیگر با هم اختلاف نظر پیدا نموده اند.
این معنا از عناوین ابواب کتاب به خوبی پیداست.خط سیری که در این ابواب دنبال می شود
اتصال سلسلۀ امامت از زمان حضرت آدم علیه السلام و خالی نبودن زمین از امام و حجت خدا (چه حاضر و چه غائب) و نیز انحصار امامت در خاندان محمد مصطفی صلی اللّه علیه و آله و سلّم حسب نصوص وارده می باشد.مؤلف در ابواب 6 تا 17 کتاب حاضر به نقد دیدگاه های کسانی می پردازد که از امامت ائمه اثناعشر روی گردانده و به امامت کسانی دیگر از این خاندان معتقد شده و یا اینکه در یکی از ایشان متوقف گشته اند.در برخی دیگر از ابواب کتاب با اعتقاد فرقه هایی از شیعه که به انکار امامت برخی امامان دوازده گانه و یا شک در امامت ایشان گردیده و یا کسی را با امام در امر امامت شریک ساخته اند به معارضه و مبارزه پرداخته است.
اما در خصوص موضوع «غیبت» مؤلف کتاب دست به ابداع و نوآوری زده است چرا که میان روش اهل حدیث که تنها بر نصوص اعتماد می ورزند و بین اسلوب اهل کلام که به بحث آزاد رهای از قید و بند نصوص ملتزمند گرد آورده است.از این رو وی در مقدمۀ کتاب تمام فروض و تشکیکات را به روش متکلمان مورد بررسی قرار داده سپس نتایج به دست آمده را برای رسیدن به محتوای نصوص به کار می گیرد.از سویی چونان محدثی محض به بررسی حدیث از جوانب مختلف پرداخته تا سرانجام به نتایج مورد نظر براساس تعبّد و انقیاد به سنت شریف معصومان علیهم السلام دست یابد. مع الأسف اثر حاضر دچار نقص و کاستی شده و بخشی که مرتبط با موضوع بحث یعنی امام مهدی علیه السلام و غیبت ایشان است در دسترس نیست اما خوشبختانه آن مقدار که از آن باقی مانده خط سیر بحث را به نحو کلی برای ما ترسیم می نماید و هدف اصلی مؤلف را از نگارش آن بیان می دارد.این نقص و کاستی توسط محقق اثر، با توجه به همان سیر بحث که مؤلف ترسیم نموده است،جبران گردیده و ایشان در رابطۀ با موضوع اصلی کتاب مطالبی نگاشته اند.
«الإمامة و التبصرة» از گنجینه های ارزشمندی است که از هجوم حوادث و وقایع شکننده محفوظ مانده و به ویژه در موضوع غیبت قدیمی ترین اثری است که در دسترس ما قرار دارد چرا که مؤلف متوفای سال 329ق است و حال آنکه آثار مهمدیگری که در موضوع غیبت نگاشته شده و موجود است «إکمال الدین»شیخ صدوق متوفای 381ق،«الغیبة» نعمانی و نیز شیخ مفید متوفای 413ق و همچنین «الغیبة»سید مرتضی متوفای 436ق و شیخ طوسی متوفای 460ق می باشد که همگی بعد از
[ویکی فقه] الامامه و التبصره من الحیره (کتاب). «الامامة و التبصرة من الحیرة» اثری از ابو الحسن علی بن الحسین بن بابویه القمی معروف به صدوق اول، که به موضوع امامت به نحو عام و به موضوع غیبت امام مهدی علیه الصلاة و السلام به طور ویژه پرداخته است. البته مباحثی که درباره امامت به نحو عام در این اثر آمده مباحثی است که با امر غیبت و شؤون آن مرتبط است نه مباحث اصل امامت. با پیچیدگی های خاصی که داراست. از این رو، روی سخن در این اثر با کسانی است که به «امامت» به عنوان اصلی از اصول مذهب باور دارند و لیکن در شخص هر امامی پس از امام دیگر با هم اختلاف نظر پیدا نموده اند.
این معنا از عناوین ابواب کتاب به خوبی پیداست. خط سیری که در این ابواب دنبال می شود اتصال سلسله امامت از زمان حضرت آدم علیه السّلام و خالی نبودن زمین از امام و حجت خدا (چه حاضر و چه غائب) و نیز انحصار امامت در خاندان محمد مصطفی صلی الله علیه و آله وسلّم حسب نصوص وارده می باشد. مؤلف در ابواب ۶ تا ۱۷ کتاب حاضر به نقد دیدگاه های کسانی می پردازد که از امامت ائمه اثناعشر روی گردانده و به امامت کسانی دیگر از این خاندان معتقد شده و یا اینکه در یکی از ایشان متوقف گشته اند. در برخی دیگر از ابواب کتاب با اعتقاد فرقه هایی از شیعه که به انکار امامت برخی امامان دوازده گانه و یا شک در امامت ایشان گردیده و یا کسی را با امام در امر امامت شریک ساخته اند به معارضه و مبارزه پرداخته است. اما در خصوص موضوع «غیبت» مؤلف کتاب دست به ابداع و نوآوری زده است چرا که میان روش اهل حدیث که تنها بر نصوص اعتماد می ورزند و بین اسلوب اهل کلام که به بحث آزاد رهای از قید و بند نصوص ملتزمند گرد آورده است. از این رو وی در مقدمه کتاب تمام فروض و تشکیکات را به روش متکلمان مورد بررسی قرار داده سپس نتایج به دست آمده را برای رسیدن به محتوای نصوص به کار می گیرد. از سویی چونان محدثی محض به بررسی حدیث از جوانب مختلف پرداخته تا سرانجام به نتایج مورد نظر براساس تعبد و انقیاد به سنت شریف معصومان علیهم السّلام دست یابد. مع الاسف اثر حاضر دچار نقص و کاستی شده و بخشی که مرتبط با موضوع بحث یعنی امام مهدی علیه السّلام و غیبت ایشان است در دسترس نیست اما خوشبختانه آن مقدار که از آن باقی مانده خط سیر بحث را به نحو کلی برای ما ترسیم می نماید و هدف اصلی مؤلف را از نگارش آن بیان می دارد. این نقص و کاستی توسط محقق اثر، با توجه به همان سیر بحث که مؤلف ترسیم نموده است، جبران گردیده و ایشان در رابطه با موضوع اصلی کتاب مطالبی نگاشته اند.
اهمیت کتاب
«الامامة و التبصرة» از گنجینه های ارزشمندی است که از هجوم حوادث و وقایع شکننده محفوظ مانده و به ویژه در موضوع غیبت قدیمی ترین اثری است که در دسترس ما قرار دارد چرا که مؤلف متوفای سال ۳۲۹ ق است و حال آنکه آثار مهم دیگری که در موضوع غیبت نگاشته شده و موجود است «اکمال الدین» شیخ صدوق متوفای ۳۸۱ ق، «الغیبة» نعمانی و نیز شیخ مفید متوفای ۴۱۳ ق و همچنین «الغیبة» سید مرتضی متوفای ۴۳۶ ق و شیخ طوسی متوفای ۴۶۰ ق می باشد که همگی بعد از عصر ابن بابویه به نگارش درآمده اند. نکته دیگری که به اهمیت اثر حاضر می افزاید اشتمال آن بر روایاتی ناب و ارزشمند است که در هیچ یک از آثار حدیثی موجود اثری از آنها به چشم نمی خورد. این کتاب از جهت دیگر نیز حائز اهمیت است و آن اینکه علی رغم نقص موجود در آن، کتاب مشتمل بر ۸۷ حدیث است که این احادیث می توانند به عنوان اصل و منبع روایاتی که در کتب متاخر درج شده در نظر گرفته شوند و ما از این طریق بتوانیم بسیاری از تحریف ها و تصحیف ها را در روایات موجود در آثار متاخر تصحیح و اصلاح نماییم. مباحث ارزشمندی که مرحوم ابن بابویه در مقدمه کتاب با روشی مستحکم درباره موضوع غیبت بیان می دارد، در شناخت ما نسبت به موضوع «غیبت» تاثیری عمیق نهاده است و این موضوع اهمیت اثر حاضر را مضاعف می سازد.
نسخه های کتاب مذکور
به گفته پژوهشگر اثر حاضر، تا قبل از زمان علامه مجلسی، مؤلف بحار الانوار، اطلاعی از وجود چنین اثر ارزشمندی در دست نبود و علامه مجلسی اولین کسی بود که از آن به عنوان مصادر بحار یاد کرد و نسخه ای قدیمی از آن در اختیار داشت. اما محقق به دو نسخه از این اثر نفیس دست یافته است: ۱- نسخه علامه مجلسی که در رجب المرجب ۱۰۹۷ ق تحریر گشته است. این نسخه در کتابخانه علامه سید محمد علی روضاتی اصفهانی موجود است. ۲- نسخه ای که محدث بزرگوار شیخ عبدالله بن نور الله البحرانی ضمن یکی از مجلدات موسوعه «عوالم العلوم و المعارف» آورده است. بحرانی یادآور می شود که این نسخه از روی نسخه ای که به خط خود مصنف نگاشته شده اقتباس و به دقت با آن مقابله گردیده است. این نسخه در مجموعه نسخ خطی کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی قم نگهداری می شود. نسخه اصلی که این دو نسخه از روی آن تهیه گردیده به خط حسین بن علی بن الحسین الحمیری است که در محرم الحرام سال ۴۷۹ ه. ق کتابت شده است با این تفاوت که نسخه مجلسی ظاهرا بدون واسطه از نسخه حمیری نقل شده ولی نسخه «عوالم» با واسطه. نسخه حاضر در برنامه با تحقیق و پژوهش آقای سید محمد رضا حسینی جلالی و مقدمه مفصل ایشان در قطع وزیری با جلد گالینگور در ۳۰۴ صفحه برای دومین بار در سال ۱۴۱۲ ه/ ۱۹۹۲ م توسط «موسسه آل البیت لاحیاء التراث» بیروت، منتشر شده است.
منبع
...