ابن عبری غریغوریوس بن هارون

[ویکی نور] «اِبْنِ عِبْری» (در سریانی: برعبرایا و در لاتینی: بارهبرایوس) ابوالفرج یوحنّا مارغریغوریوس بن تاج الدین اَهْرون بن توما مَلَطی (623-685ق/ 1226-1286م)، سر اسقف و دانشمند برجسته یعقوبی است. وی در ملطیۀ ارمنستان کوچک به دنیا آمد. نام تعمیدیش یوحنا بود و چون به جامه روحانیت درآمد، نام غریغوریوس (گریگوریوس) گرفت.
به سبب لقبش، برخی او را یهودی یا یهودی زاده دانسته اند. با آنکه هرگز همسری نگرفت و فرزندی نداشت، کُنیۀ ابوالفرج یافت. همین کنیه موجب شده که بسیاری از محققان او را با دیگر پزشکان مسیحی مکنّی به ابوالفرج، مانند ابن القُفّ و ابن الطَیّب اشتباه کنند.
اهرون پدر یوحنّا، پزشکی دانشمند و متدین بود و فرزندان بسیاری داشت که 4 پسر از آنان پیش از یوحنا درگذشتند. یوحنا نزد پدر و چند تن از دانشمندان ملطیه به تحصیل علوم و از جمله پزشکی پرداخت و زبان و ادبیات سریانی و عربی و یونانی را نیز فراگرفت.
این دوره از زندگی او با تاخت و تاز مغولان در آسیای صغیر و فتح ملطیه به دست آنان همزمان بود. به گفته خود او، پدرش اهرون در این هنگام (641ق1243/م)، به عنوان پزشک معالج یَساوُر نویْن سردار مغول، او را تا خَرتْبَرت (خَرپوت) همراهی و مداوا کرد و چون به ملطیه بازآمد، زیاد درنگ ننمود و با خانواده خود به انطاکیه کوچید. ابن عبری در آنجا هم به شاگردی نزد دانشمندان انطاکیه پرداخت و مدتی نیز در غاری نزدیک شهر، گوشه نشینی اختیار کرد و آوازه ای یافت. اما ترک عزلت کرد و به طرابلس رفت و در 644ق در عین جوانی، به اسقفی جوباس (گوباش) نزدیک ملطیه و یک سال بعد به اسقفی لاقبین (لاقابین) گماشته شد و 5 سال درآن مقام ماند. وی در همین مقام برای مناظره با مخالفان کلیسا، به مطالعه مداوم نوشته های آباء کلیسا روی آورد. درگذشت بطریق (بطریک پاتریارک) اغناطیوس در 649ق1251/م یعقوبیان را به دو گروه مخالف بر سر جانشینی، توسط دیونیسیوس (اهرون عَنْجور) و یوحنا بن المعدنی منقسم کرد. ابن عبری در این حوادث جانب دیونیسیوس را گرفت.
وی به مناسبت مقام روحانی و پایه بلند علمی خود، با بزرگان حکومت ایلخانی و دانشمندان مسلمان شهرهای مختلف رابطه داشت. با همه دشواری های وظیفه کلیسایی و مشکلاتی که گاه در درون کلیسای یعقوبی یا با نسطوریان پیش می آمد، وی در اوقات فراغت خود، از مطالعه، تألیف و تدریس باز نمی ایستاد.
وی سرانجام در مراغه درگذشت. جنازه او را در حالی که فرقه های گوناگون مسیحیان مراغه در تشییع او شرکت داشتند، به موصل بردند و در دیر مارمَتّی بر بالای کوهی در کناره خاوری این شهر دفن کردند.

💡 به‌گزارش قفطی، شاپور اول، هم‌زمان با بنیان‌نهادن شهر، جمعی از صاحبان حرفه‌های گوناگون و به‌ویژه طبیبان حاذق را از قسطنطنیه به گندی‌شاپور آورد. این گروه، نوجوانان را آموزش دادند و باعث شهرت شهر به‌عنوان مرکزی طبی شدند. این افراد را والریانوس قیصر روم و همراهان اسیر وی معرفی کرده‌است که شاپور از مهارت آن‌ها در کارهای ساختمانی بهره برد. ابن عبری نیز اشاره کرده‌است که گروهی از پزشکان یونانی به‌ترویج طب بقراطی در گندی‌شاپور پرداختند. این گزارش‌ها پیشینهٔ آموزش پزشکی را در گندی‌شاپور به حکومت شاپور اول بازمی‌گرداند.

💡 تفاوت این سه کتاب در شیوهٔ ارائهٔ آن‌ها بوده؛ بلخی بیشتر بر نقشه‌ها تأکید داشته و اصطخری حاشیه‌نویسی‌ها را افزایش داده و در کتاب ابن حوقل بیشتر مطالب به شکل متن است. ابن عبری (۱۲۲۶–۱۲۸۶ میلادی) نیز در کتاب تاریخ خود گزارشی از لشکرکشی دوم روس‌ها به آذربایجان به دست داده است..