اراده تام

[ویکی فقه] اراده تام به میل شدید به تحقق مراد و عدم رضایت به ترک آن اطلاق می شود.
اراده تام، مقابل اراده ناقص می باشد و آن، اراده مؤکد و شدیدی است که در نفس مولا (مرید) برای دست یابی به مطلوب (مراد) خارجی به وجود می آید، به طوری که راضی به دست برداشتن از آن نیست؛ به بیان دیگر، اراده تام، یعنی اراده شدید به مراد، بدون جواز ترک آن، مانند: اراده تعلق گرفته به انجام دادن واجبات.در کتاب « بحوث فی علم الاصول » آمده است: «ارادة المولی و طلبه و هی تارة شدیدة کما فی الواجبات و اخری ضعیفة کما فی المستحبات؛ اراده و طلب مولا گاهی شدید است، مانند: طلب او در واجبات و گاهی ضعیف است، مانند: طلب او در مستحبات ».

💡 ب. ايمانْ فعل اختيارى انسان است و بين نفس انسان و حصول ايمان براى آن، اراده شخص مؤ من فاصله است؛ برخلاف علم كه بعد از حصول ميادىِ ضرورىِ آن تحقق علم حتى است و در اختيار نفس نيست. از اين رو ايمان در ظرف اختيار مطرح است و بين آنچه براى بنى اسرائيل پديد آمد و آنچه براى فرعون رخ داد، تفاوت اصيل وجود دارد؛ زيرا فرعون در حدّاضطرار قرارگرفت و حال غرق و هلاكت را از نزديك احساس كرد و شايد در دالان ورودى برزخ واقع شد و از اين رو ايمان او در آن حال مقبول واقع نشد و پاسخ منفى او به اين صورت به وى اعلام شد: ءالان وقد عصيتَ قبل و كنتَ من المفسدين (195)؛ برخلاف بنى اسرائيل كه در كمار اراده و اختيار قرار داشتند و ميثاق را پذيرفتند. غرض آن كه، نه اصل ايمان بنى اسرائيل ونه اصل ميثاق و عقد تعهّد و نه وفاى به عهد هيچ كدام از سنخ ايمانِ نامقبول و اضطرارى فرعون نبود، بلكه همه آنها درحال اختيار و با نصاب اراده تام حاصل شد. براين اساس، هيچ مُجوّزى براى نَكْثِ عهد و نقض پيمان وجود نداشت و از اين جهت در آيه بعد اعراض آنها مورد نقد قرار گرفت.