جفا کاری

این عبارت در زبان فارسی به معنای ستمگری، ظلم، بی‌مهری، آزار رساندن و رفتار ناشایست با دیگران است و به عمل یا خصلت فردی اشاره دارد که با بی‌رحمی، ناسپاسی یا بی‌وفایی موجب رنج و ناراحتی دیگران می‌شود. این ترکیب از واژه «جفا» به معنای ستم، بی‌وفایی و رفتار آزاردهنده، و «کاری» به معنای انجام دادن و پیشه ساختن تشکیل شده است؛ بنابراین «جفا کاری» یعنی پیشه کردن ظلم و بی‌مهری و رفتار کردن به شیوه‌ای که باعث رنج دیگران گردد. در ادبیات فارسی، این واژه بیشتر در برابر مفاهیمی مانند وفاداری، محبت، مهربانی و وفا قرار می‌گیرد و معمولاً بار معنایی منفی و اندوه‌بار دارد. شاعران فارسی‌زبان به‌ویژه در شعرهای عاشقانه، بارها از آن برای توصیف رفتار معشوقی استفاده کرده‌اند که نسبت به عاشق بی‌اعتنا، سرد یا بی‌وفا است و دل او را می‌آزارد. در این نوع کاربرد، جفا کاری تنها ظلم ظاهری نیست، بلکه نوعی رنج روحی و عاطفی نیز به شمار می‌رود. همچنین در متون اخلاقی و اجتماعی، این واژه برای نکوهش انسان‌های ستمگر و بی‌رحم به کار رفته است و نشان‌دهنده رفتاری برخلاف انسانیت و عدالت می‌باشد. مترادف‌هایی مانند «ستمگری»، «بیدادگری»، «جفاپیشگی»، «بی‌رحمی» و «جور» از نظر معنایی به این واژه نزدیک هستند و همگی مفهوم آزار و بی‌مهری را منتقل می‌کنند. برای نمونه، وقتی گفته می‌شود «او از جفا کاری روزگار شکایت داشت»، منظور سختی‌ها، بی‌عدالتی‌ها و رنج‌هایی است که بر انسان وارد می‌شود. در شعر فارسی نیز گاهی عاشق از «جفا کاری یار» سخن می‌گوید؛ یعنی از بی‌وفایی و رفتار دردآور محبوب خود شکایت می‌کند. این واژه در زبان اردو نیز کاربرد فراوانی دارد و با همان مفهوم ظلم، بی‌وفایی و آزار عاطفی به کار می‌رود.