بخردی
واژه «بِخِرَدی» در زبان فارسی به معنای خردمندی، دانایی و برخورداری از عقل و اندیشه درست است و برای توصیف حالتی به کار میرود که انسان با بهرهگیری از عقل، تجربه و آگاهی، تصمیمهای سنجیده و منطقی میگیرد. این واژه از ریشه «خرد» گرفته شده است که در زبان و ادبیات فارسی جایگاه بسیار والایی دارد و به معنای عقل، فهم و نیروی تشخیص درست از نادرست است. بخردی به این معناست که فرد در رفتار و گفتار خود از شتابزدگی، نادانی و تصمیمهای احساسی دوری کند و با اندیشه و تأمل به مسائل زندگی بنگرد. انسان بخرد کسی است که نه تنها دانش و آگاهی دارد، بلکه میتواند آن دانش را به شیوهای درست و سودمند در زندگی به کار گیرد. در ادبیات فارسی، بخردی از بزرگترین فضیلتهای انسانی به شمار میرود و شاعران و نویسندگان همواره انسانها را به خردورزی و دوری از نادانی دعوت کردهاند. این واژه علاوه بر جنبه فکری، دارای بُعد اخلاقی نیز هست، زیرا فرد بخرد معمولاً با انصاف، دوراندیشی و مسئولیتپذیری رفتار میکند. بخردی سبب میشود انسان در برابر مشکلات زندگی تصمیمهای عاقلانهتری بگیرد و از اشتباهات بزرگ دور بماند. همچنین این ویژگی به ایجاد روابط اجتماعی بهتر و افزایش احترام و اعتماد دیگران نسبت به فرد کمک میکند. در فرهنگ ایرانی، خرد و بخردی همواره از عوامل اصلی پیشرفت فردی و اجتماعی شناخته شدهاند.
مترادفها
خرد، عقل، دانایی، هوشمندی، درایت
متضادها
حماقت، نادانی
لغت نامه دهخدا
بخردی. [ ب ِ رَ ] ( حامص مرکب ) عقل. خرد. لب. هوش. دراکه. دانایی. ( فرهنگ نظام ). فراست. زیرکی. دانایی. کیاست. ( ناظم الاطباء ). خردمندی. فرزانگی. هوشیاری. ( شرفنامه منیری ). دانایی. ( غیاث اللغات ):
که اندیشه ای در دلم ایزدی
فراز آمده ست از ره بخردی.فردوسی.نکوتر هنر مرد را بخردی است
که کار جهان و ره ایزدی است.فردوسی.مرا بخردی هست اگر سال نیست
بسان گوانم بر و یال نیست.فردوسی.ای همه حرّی و همه مردمی
و ای همه رادی و همه بخردی.فرخی.بود دوری از بد ره بخردی
بهی نیکی و دوری است از بدی.اسدی ( گرشاسبنامه ).بخردی باید و دانش که شود مرد تمام
تو به حیلت چه بری نسبت خود سوی تمیم.ناصرخسرو.نکوتر هنر مرد را بخردی است
که کار جهان و ره ایزدی است.( از نوروزنامه ).بفرمود تا آتش موبدی
کشند از هنرمندی و بخردی.نظامی.باز گفتا چرا ددی سازم
اول آن به که بخردی سازم.نظامی.طبیعت شودمرد را بخردی.سعدی.- نابخردی؛ نادانی. و رجوع به همین ماده و بخرد شود.
فرهنگ عمید
باخردی، هوشمندی.
فرهنگ فارسی
خردمندی هوشمندی.
جمله سازی با بخردی
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 گمانم که با ما نخواهد بدی نه از مهربانی که از بخردی
💡 بکلانی و بخردی منگر، شاد بزی خرد خواهی و کلان، هرچه خوهی آن آرند
💡 تا یافت دلم بزلف تو نزدیکی چون خطّ تو شد بخردی و باریکی