ابوالخیر شیبانی، که در منابع تاریخی با عنوان سلطان ابوالخیرخان شناخته میشود، از خواقین و فرمانروایان نامدار ازبک و از تبار و دودمان الوس جوجیخان، فرزند چنگیزخان بود. وی فرزند دولت شیخ بن ابراهیم اغلان بن پولاد بن منگوتیمور بن بداغول بن جوجی بوغا به شمار میرفت و از خاندانهای مهم و اثرگذار در میان ترکان و مغولان آسیای میانه بود. محل استقرار اصلی او در سقناق، واقع در دشت قبچاق قرار داشت که در آن دوران از مراکز مهم قدرت طایفههای ازبک محسوب میشد.
ابوالخیرخان در سال 816 هجری قمری چشم به جهان گشود و در سال 833 هجری قمری، در هفدهسالگی، به مقام خانی و سلطنت رسید. در همین زمان، سلطان ابوسعید با یاری و پشتیبانی او توانست شهر سمرقند را فتح کند و قدرت خود را تثبیت نماید. پس از این رویداد، ابوالخیرخان در سال 834 هجری قمری به سوی خوارزم لشکر کشید و آن سرزمین را مورد تاخت و تاز و غارت قرار داد. این اقدامات نشان از اقتدار و روحیه جنگجویی او در میان امیران ازبک دارد.
وی با رابعه، دختر الغبیگ ازدواج کرد که این پیوند سیاسی، جایگاه او را در میان خاندانهای حاکم استوارتر ساخت. دوران حکومت ابوالخیرخان با گسترش نفوذ طوایف ازبک در نواحی مختلف آسیای مرکزی همراه بود. سرانجام، او در سال 874 هجری قمری دار فانی را وداع گفت. منابع تاریخی از جمله حبیب السیر اثر خواندمیر، در جلد دوم صفحات 25، 225، 248، 249، 312 و 320، جزئیات زندگی، فتوحات و روابط سیاسی او را با دقت ثبت کردهاند و از او به عنوان یکی از پایهگذاران قدرت خاندان شیبانیان یاد میکنند.
