سید اسماعیل بلخی

[ویکی شیعه] سید اسماعیل بلخی (۱۲۹۹-۱۳۴۷ش) مشهور به شهید بلخی و علامه بلخی، در حوزه علمیه مشهد به تحصیل علوم اسلامی پرداخت و نقشی جدی در قیام مسجد گوهرشاد داشت. او سپس به زادگاه خود بازگشت و با تشکیل گروه هایی از جمله حزب ارشاد، برای اصلاح قانون اساسی و انتخابات مجلس شورای ملی افغانستان تلاش کرد. بلخی را پیشگام نهضت اسلامی معاصر افغانستان دانسته اند. مهمترین اثری وی دیوان شعرش است که در آن ۵ هزار بیت از اشعار او گردآوری شده است.
سید اسماعیل بلخی، در روستای سرپل بلخاب از توابع ولایت جوزجان در شمال افغانستان متولد شد. تاریخ تولد او را ۱۲۹۵ یا ۱۲۹۹ش ذکر کرده اند.
پدرش سید محمد حسینی بلخی، از عالمان بلخاب بود. سید اسماعیل، مادرش بی بی علویه را در سال ۱۳۰۰ش از دست داد و در سال ۱۳۰۴ش همراه خانواده، به مشهد رفت. سپس برای تحصیل علوم دینی وارد حوزه علمیه مشهد شد. در سال ۱۳۱۷ با دختر مردی به نام رحم خدا خان ازدواج کرد. اولین فرزند او در سال ۱۳۱۸ متولد شد و علی نام گرفت. دومین فرزند او، خدیجه بلخی در سال ۱۳۲۴ در هرات به دنیا آمد. صدیقه بلخی، دیگر فرزند سید اسماعیل بلخی است.
[ویکی فقه] بلخی، سیّداسماعیل، مبارز مذهبی و شاعر انقلابی افغانستان.
بلخی، سیّداسماعیل، مبارز مذهبی و شاعر انقلابی افغانستان.
به قولی در ۱۲۹۸ ش و به قولی دیگر در ۱۲۹۹ ش در روستای سرپل درّه بلخاب، در ولایت جوزجان افغانستان، به دنیا آمد
در ۱۳۰۰ ش، مادرش را از دست داد و در ۱۳۰۴ ش همراه پدرش، سیدمحمد که از عالمان دینی منطقه بود، برای تحصیل در حوزه علمیه مشهد به ایران آمد و در مدرسه عباسقلی خان مشغول تحصیل شد و ادبیات، منطق و حکمت را نزد ادیب نیشابوری و دیگر استادان فراگرفت و دوره سطح فقه و اصول را نزد اساتید حوزه مشهد آموخت
در ۱۳۱۴ ش، در قیام مسجد گوهرشاد در اعتراض به کشف حجاب، شرکت کرد.
ازینرو در اواخر ۱۳۱۴ ش یا ۱۳۱۵ ش، مخفیانه از مشهد راهی هرات شد.
او در ۱۳۱۶ ش با پدرش جهت زیارت عتبات از راه بندر کراچی و بوشهر به عراق، و سپس به منظور عمره به عربستان و از آن جا به اردن و مصر مسافرت کرد و در بازگشت مدتی در مشهد اقامت نمود و در ۱۳۱۷ ش به هرات بازگشت
در آن جا مدتی تحت نظر بود.
عده ای این امر را (روندی) عادی می دانند که دولت افغانستان با هر عالم شیعه در آن ایام اعمال می کرده ولی عده ای دیگر تحت نظر بودن بلخی را ناشی از نگرانی دولت از مداخله او در امور سیاسی می دانند
در همان سال، در هرات ازدواج کرد و همان جا اقامت گزید

← سفر بلخی به افغانستان
(۱) علاوه بر مصاحبه های نویسنده با میرمحمد حسن میرمحمد حسن ریاضی هدی و صدیقه بلخی.
(۲) حسن احمدی نژاد، «خطابه های علامه بلخی (ره)»، نجات، ش ۲۵ (تیر ۱۳۷۷).
(۳) حسن احمدی نژاد، «قیام علامه شهید سیداسماعیل بلخی»، نجات، ش ۱۰ (فروردین ۱۳۷۷).
(۴) مرتضی اسعدی، جهان اسلام، تهران ۱۳۶۶ـ ۱۳۶۹ ش.
(۵) افسانه اکبرزاده بلخی، «زین صبح سوگوار»، ارشاد النسوان، ش ۱۱ (تیر ۱۳۷۷).
(۶) سیداسماعیل بلخی، دیوان، تهران ۱۳۶۸ ش.
(۷) «جایگاه شهید علامه بلخی در معماری بنای تفکر اصیل اسلامی»، پیام مستضعفین، ش ۵۷ ـ ۵۸ (مرداد ۱۳۶۵).
(۸) محمد حسین جعفریان، «از فراز هندوکش»، کیهان فرهنگی، سال ۸، ش ۸ (بهمن ۱۳۷۰).
(۹) محمود حسینی، «شهید بلخی (ره)، رهبر کم نظیر و نابغه قرن در افغانستان»، نجات، ش ۲۵ (تیر ۱۳۷۷).
(۱۰) هادی خسروشاهی، نهضتهای اسلامی در افغانستان، تهران ۱۳۷۰ ش.
(۱۱) میرمحمد حسن میرمحمد حسن ریاضی هدی، گنجینه، تهران.
(۱۲) میرمحمد صدیق فرهنگ، افغانستان در پنج قرن اخیر، قم ۱۳۷۴ ش.
(۱۳) فریادهای جاویدان، تهران ۱۳۶۱ ش.
(۱۴) محمد کاظم کاظمی، «بی همگان با همگان»، سراج، سال ۲، ش ۸ (تابستان ۱۳۷۵).
(۱۵) یادواره علامه شهید سیداسماعیل بلخی، تهران ۱۳۶۸ ش.

💡 ابراهیم خان در سال ۱۳۲۳ خورشیدی، با گروهی از دهقانان و مردمان محل دست به قیام مسلحانه زدند و تقاضای خود را مبنی بر لغو مالیات روغن بر هزاره‌ها پس از کشمکش‌های زیاد به حاکم پنجاب ارائه کردند. حاکم پنجاب درخواست آنان را به حکومت مرکزی منتقل کرد و پس از مذاکرات طولانی، سرانجام در سال ۱۳۲۵ خورشیدی، مالیات روغن از مردم هزاره برداشته شد و این قیام به نام قیام دهقانی او خوانده شد. ابراهیم خان سپس به همراه برخی دیگر از خوانین قوم هزاره روانه کابل شده تا با مقامات دولتی دیدار کند، اما به خواست حکومت در کابل ماندگار شد تا زمینهٔ خیزش‌های ضددولتی از او سلب شود. زمانی که دامنهٔ قیام گسترده شد، در ۲۵ حمل سال ۱۳۲۵ خورشیدی، محمدظاهرشاه محمدهاشم خان را از منصب صدارت برکنار کرد و به عوض او شاه‌محمود خان را تعیین کرد. از جمله یکی از پیامدهای قیام ابراهیم خان برکناری محمدهاشم خان از منصب‌اش بود. ابراهیم‌خان در حزب اتحاد در کنار سید اسماعیل بلخی و برخی دیگر از اعضای شورای مرکزی حزب اتحاد رویکردی مسلحانه‌ای داشتند و در نوروز سال ۱۳۲۹خورشیدی، طرحی برای ترور صدراعظم جدید شاه‌محمود خان و دگرگون ساختن اوضاع دولت ریختند که قرار بود ابراهیم خان مسئولیت شلیک را بر عهده بگیرد، اما این طرح پیش از اجرا افشا شد و حلقهٔ رهبری حزب اتحاد همگی دستگیر شدند و بدون محاکمه تا سال ۱۳۴۳خورشیدی، در زندان دهمزنگ کابل ماندند.

💡 واعظ بهسودی در حدود ۱۳۳۳ شمسی با هم فکری استادش سید محسن طباطبائی حکیم به افغانستان بازگشت و فعالیت‌های فرهنگی و سیاسی اش را بار دیگر آغاز کرد. وی در شرایطی به افغانستان بازگشت که قبل از او نهضت شیعیان افغانستان به رهبری سید اسماعیل بلخی توسط حکومت وقت سرکوب و رهبر نهضت به زندان افکنده شده بود. فعالیت‌های دینی و اجتماعی واعظ موجب هراس حکومت وقت گردید و در ۱۳۴۰ شمسی به دستور داود خان به مدت سه سال به زندان افتاد و پس از برکناری داود خان از صدر اعظمی و روی کار آمدن دکتر محمد یوسف خان، وی با جمعی از روحانیون شیعه از جمله شهید بلخی آزاد گردیدند.