ابن حضرمی

[ویکی فقه] اِبْن ِ حَضْرَمی، عبدالله بن عمرو (عامر؟) بن عبدالله بن عماد (مق ۳۸ ق /۶۵۸م )، از امرای طرف دار بنی امیه که در کشمکش های امویان با علی بن ابی طالب (ع ) بر سر خلافت نقش مهمی داشت.
درباره ابن حضرمی و وقایعی که به قتل او انجامید، منبع اصلی که به ذکر جزئیات حوادث پرداخته، کتاب الغارات ثقفی کوفی (د ۲۸۳ق / ۸۹۶م ) است و نویسندگان متأخرتر چون طبری، ابن اثیر و ابن ابی الحدید، بیشتر مطالب خود را، صرف نظر از پاره ای اختلاف ها، از آن برگرفته اند؛ منابع متقدم بر الغارات چون تاریخ خلیفة بن خیاط، طبقات ابن سعد، المحبر ابن حبیب و انساب الاشراف بلاذری، چندان به ایجاز گراییده اند که در مقایسه با الغارات تقریباً بی فایده به نظر می رسند. پدر عبدالله یعنی عمرو بن عبدالله، هم پیمان حرب بن امیه، در ۲ ق / ۶۲۳م در سریة نخله به دست واقد بن عبدالله تمیمی کشته شد. او نخستین کس از مشرکان بود که به دست مسلمانان به قتل رسید. این واقعه می بایست در عبدالله که گویا به هنگام قتل پدر کودکی بیش نبود تأثیر بسیار نهاده باشد، زیرا تا آخر عمر هم پیمان وفادار امویان و دشمن سرسخت هاشمیان خاصه علی بن ابی طالب (ع ) باقی ماند.

💡 عبدالله بن عامر حضرمی (ف. ۳۸ هجری/۶۵۸ م.) وی کارگزار عثمان، خلیفه سوم مسلمانان، در مکه و از یاران نزدیک معاویه در زمان امارت وی بر شام بود. پدر وی، عمرو بن عبدالله، نخست کس از مشرکان مکه بود که به دست مسلمانان کشته شد. شاید بدین جهت، وی تا پایان عمر همپیمان امویان و از مخالفان هاشمیان باقی ماند. وی، نخستین کسی بود که دعوت عایشه، همسر محمد پیامبر اسلام، را جهت خونخواهی عثمان در ماجرای جمل پذیرفت. بنا بر نقل الغارات ثقفی، معاویه وی را در سال ۳۸ هجری برگزید تا به بصره رود و مردم را علیه علی به خونخواهی عثمان برانگیزد. در این زمان عبدالله بن عباس، والی بصره، به جهت تسلیت شهادت محمد بن ابی بکر به علی به کوفه رفته بود و در شهر حضور نداشت و زیاد بن ابیه قائم مقام وی بود. ابن حضرمی نزد بنی تمیم رفت و آنها را بر علی شوراند و در مقابل زیاد نیز ازدیان را به حمایت از علی برانگیخت. در این هنگام، تمیمیان بر آن شدند که ابن حضرمی را بر امارت بصره بنشانند، ولی ازدیان مخالفت کردند و در نهایت با کوشش احنف بن قیس از جنگ جلوگیری شد. علی پس از آگاهی از واقعه، نخست اعین بن ضُبیعة مجاشعی را فرستاد، که هرچند توانست برخی تمیمیان را با خود همراه کند ولی گویا به دست خوارج زخم خورد و کشته شد.با کشته شدن مجاشعی اوضاع مجددا" پیچیده شد. زیاد از علی کمک طلبید و وی جاریه بن قدامه را با ۵۰ تا ۵۰۰ تن فرستاد. ازدیان از جاریه حمایت کردند اما تمیمیان، که قبیله وی بودند، از در مخالفت درآمدند. در نهایت، جاریه با حمایت ازدیان بر این حضرمی تاخت و وی با ۷۰ تن از یارانش به خانه سنبیل عقب نشست و جاریه خانه را به آتش کشید و وی در آن سوخت.

💡 در سال ۳۸ هجری، زمانی که به جهت اختلاف ابن عباس با علی وضع بصره آشفته بود، معاویه کوشید از شرایط بصره بهره‌داری کند و عبدالله بن عمرو حضرمی را به بصره اعزام کرد تا کنترل آنجا را در دست گیرد. هرچند وی با مقاومت زیاد بن ابیه، عامل علی در بصره، و جمعی از بصریان مواجه شد، اما با حمایت جمعی دیگر توانست به عنوان حاکم عمل کند و از اتباعش برای معاویه خراج بگیرد. با این حال علی به درخواست زیاد، جاریه بن قدامه را با سپاهی به بصره فرستاد و جاریه با حمایت بصریان حامی علی، ابن حضرمی را شکست داد و کشت.