گرگان رود

گرگان رود. [ گ ُ ] ( اِخ ) از بلوکات طوالش گیلان. عده قری 26، مساحت 15 فرسخ و مرکز بازار گرگانرود است. حد شمالی آستارا و بحر خزر، شرقی بحر خزر، جنوبی ییلاقات اردبیل و غربی اسالم و محلات اردبیل. ( جغرافیای سیاسی کیهان ص 29 ). ناحیه ای است کوهستانی. طول از شمال به جنوب 48 و عرض 33 هزار گز، مرکز آن شهر ریگ است که به گرگان رود معروف است. ( جغرافیای سیاسی کیهان ص 280 ).
گرگان رود. [ گ ُ ] ( اِخ ) از جبال آلاداغ در حدود بجنورد سرچشمه گرفته به سمت مغرب جاری است و شعبات متعددی مانند جاجرم و پشت بسطام ضمیمه آن گردیده با پیچ و خم زیادی از کوه ها گذشته و از صحرای کوکلان و شهر قدیم گرگان و دشت ترکمن و شمال استرآباد میگذرد و دو شعبه شده یکی در خواجه نفس و دیگری در جنوب آن وارد خلیج استراباد میشود. شعبات مهم آن عبارت است از: رودمزدین که از جاجرم سرچشمه گرفته چمن کالپوش را مشروب میکند و رود کارولی به آن متصل گردیده در مشرق شهر گرگان به رود گرگان میریزد، دیگر رود آب گرم که از سنگر گذشته وارد گرگان میشود و رود نوده و چقالی که فندرسک را مشروب کرده به گرگان متصل میگردد. طول گرگان 300 کیلومتر و عرض متوسطش قریب 15 متر و عمق آن نسبةً زیاد و هرساله مجرای آن عمیقتر میشود. ( جغرافیای طبیعی کیهان ص 72 ).

رودیست که از جبال آلاداغ و حدود بجنورد سرچشمه گرفته و شاخه های بسیار از جاجرم و پشت بسطام به آن می پیوندد و از کوهها و صحرای کوکلان و شهر قدیم گرگان و دشت ترکمن گذشته بدو شعبه شده یکی در خواجه نفس و دیگری در جنوب آن وارد خلیج گرگان ( استراباد سابق ) میشوند.

رود گرگان یا گرگان رود یکی از مهم ترین رودخانه های شمال شرق ایران است. این رود از رشته کوه آلاداغ در بجنورد سرچشمه گرفته و پس از طی ۲۰۰ کیلومتر و گذشتن از نواحی گوکلاننشین ترکمن صحرا وارد دشت گرگان شده و از ناحیهٔ خواجه نفس در نزدیکی بندر ترکمن به دریای خزر می ریزد.
مسیر قدیمی این رود به گونه ای بود که از کمیش تپه به دریا می ریخت، اما در حدود ۱۱۰ سال پیش شخصی به نام حضرتقلی از خان های ناحیهٔ سلاخ آب رود را تغییر داده، آن را به سمت سلاخ آورده و به این ترتیب مسیر رود به سمت خواجه نفس تغییر کرد.
در سفرنامهٔ کلنل ییت انگلیسی در این مورد آمده است: «در حدود ۸ سال پیش مسیر رود را تغییر داده، از کمش تپه به سمت خواجه نفس آوردند. »
شاخه های رود گرگان:
• ساری سو: از کوههای گلیداغ سرچشمه گرفته، در نزدیکی چای قوشن به رود گرگان می ریزد.
• رود حاجی قره
• یلی چشمه
• رود خورخور
• رود اوغان
• نرمه آب: در نزدیکی مینودشت
• رود نوده و چقالی
• جاجرم و پشت بسطام
• رود نردین
• رود کارلی
• آبگرم
• وال قوش کپری: در ناحیه قره سو
در حاشیه رود گرگان، گیاهان خودرویی چون کنگر، یونجه، گل نرگس، گل لاله، زنبق و اقسام گوناگون علف های مناسب برای خوراک دام می رویند. گیاهان کنار این رود بیشتر از انواع سالوسه هستند.

💡 پس از فتحعلی خان، پسر دوازده ساله‌اش محمدحسن‌خان قاجار جای او را گرفت؛ ولی نادر شاه افشار در زمان حکومتش برای جلوگیری از به قدرت رسیدن محمدحسن خان که در هنگام قتل پدر ۱۲ سال بیش نداشت یوخاری‌باشها که ساکنان بالادست رود گرگان بودند را به حکمرانی منصوب کرد تا بدین ترتیب با ایجاد شکاف و چندگانگی میان طوایف قاجار، نگران ناآرامی‌های داخلی نگردد و آشاغی‌باش‌ها زیر نظر حکومت ایشان گردند.

💡 رودهايى كه در خاك ايران جريان دارند و به درياى خزر مى ريزند، عبارتند از رود ارس، سفيد رود، رود چالوس، رود سه هزار، رود هراز، رودخانه بابل، رود تالار، رود تجن، رود گرگان، رود اترك، رود قره سو و رود نكا. علاوه بر رودهاى مذكور، رودهاى كوچك ديگرى در حوزه ى آبريز درياى خزر جريان داشته و به دريا مى ريزند 

💡 سد گلستان در ۱۲ کیلومتری شمال شرقی گنبد کاووس بر روی رودخانه گرگان رود قرار دارد. این سد که با طبیعت سرسبز اطراف در میان جاهای دیدنی گنبد کاووس است علاوه بر تأمین آب زراعی، برای پرورش ماهی نیز استفاده می‌شود.

💡 این رودخانه همانند رودخانه‌های دیگر دامغان فصلی بوده و از شاخه‌های دامغان رود و آستانه تشکیل می‌شود و به عبارتی دیگر از دره‌های جنوبی شاهکوه گرگان سرچشمه گرفته و به دشت کویر منتهی می‌گردد و مشتمل بر ۵۰ چشمه است که سالانه جمعاً ۳۰ میلیون متر مکعب آب را به دشت دامغان جاری می‌سازند.