ابوطالب زنجانی

[ویکی فقه] میرزا ابو طالب (محمد) زنجانی، فرزند میرزا ابو القاسم زنجانی، در ۱۸ ذی القعده ۱۲۵۹ ق، برابر با ۱۲۱۹ ش، در زنجان متولد شد.
خاندان پدری او از دوره صفویه مقام مرجعیت و قضاوت شهر زنجان را داشتند. تحصیلات مقدماتی را در زادگاهش آغاز کرد و سپس رهسپار قزوین شد. در سال ۱۲۷۸ به نجف رفت و در درس شیخ مرتضی انصاری و شیخ راضی شرکت کرد. او، همراه با دو برادرش، آیة الله میرزا ابو المکارم و آیة الله آمیرزا ابو عبدالله از برجسته ترین شاگردان آیة الله سید حسین کوه کمری تبریزی بود. چهار سال از درس وی بهره برد و از او اجازه اجتهاد گرفت. در سن چهل سالگی به ایران بازگشت و در تهران اقامت گزید. جایگاه علمی و تبحر او در شاخه های متفاوت علوم دینی، سبب شد در اندک مدتی در زمره علمای مشهور تهران درآید. او، علاوه بر فارسی و آذری، با زبان های فرانسه، عربی و ترکی استامبولی آشنایی داشت. وی، با نظریات متفکران اروپایی هم عصر خود، از جمله توماس مالتوس و داروین آشنا بود و در نوشته های خود از آراء این متفکران استفاده می کرد. محکمه شرعی او در تهران معتبر بود و اغلب پرونده های قضایی سفارت بریتانیا در محکمه او رسیدگی می شد. 
رحلت
او، بیشتر وقت خود را به تالیف کتاب و تربیت شاگرد گذراند. وی، در ۱۵ ربیع الاول ۱۳۲۹ ق، برابر با ۱۲۸۹ ش، در سن شصت و نه سالگی، در تهران درگذشت و در مشهد در کنار مزار شیخ بهایی دفن شد. 
آثار
«احکام اوانی الذهب و الفضة»، « ایضاح السبل » در ترجیح و تعادل، « تحفة القاصد »، «رشحة الخواطر» در احتیاط و توقف، « التنقید » در احکام تقلید، « غایة المرام » در احکام صیام، «مرآة العصر»، «الکفایة» در درایه، «المقابیس فی اصول الفقه»، «مناسک الحج»، «حکم الربا» در جمیع ادیان، «التسامح»، «الذخیرة» در علم درایه، «رشحة الخاطر» در فساد مقالات اخباریه، «الحق المصاب»، « مقابس الانوار » در اصول، «المقلة العبراء» در مقتل خامس اصحاب کساء، «طیف الخیال»، «کیمیای سعادت» ( ترجمه آزاد از «طهارة الاعراق» اثر ابن مسکویه، از زبان عربی به زبان فارسی ) و «سیاحت نامه» (ترجمه از زبان فرانسه به زبان فارسی).