سبب نزول خاص

[ویکی فقه] در این مقاله نزول آیه به مناسبت موردی خاص را بررسی می کنیم.
هرگاه امری جزئی و موردی خاص زمینه ساز نزول آیه یا آیاتی از قرآن کریم باشد، آن را «سبب نزول خاص» گویند. در این صورت، ظاهر آیه نیز ممکن است به صورت قضیه جزئیه باشد، و یا به صورت امری کلی باشد که سبب نزول، تنها مصداقی از آن امر عام و کلی شمرده می شود.
برخی از آیات
۱. (ومن الناس من یشری نفسه ابتغاء مرضات الله). ۲. (ومن الناس من یعجبک قوله فی الحیاة الدنیا) ….
نظریه بعض دانشمندان
به نظر بسیاری از دانشمندان در مواردی که آیه به شکلی عام نازل شده ولی سبب آن خاص است، آیه به مورد نزول اختصاص ندارد، و استشهاد به عمل صحابه و دیگران کرده اند که حکم آیات دارای سبب نزول خاص را به سایر موارد تعمیم داده اند.

💡 مؤ لف قدس سره: در سبب نزول اين آيه داستانهايى ديگر غير اين دو داستان آمده و ظاهراهمه اينها از باب استنباط فكرى راويان است، و ما قبلا بطورمفصل در اين باره بحث كرديم، ممكن هم هست، چند قضيه سببنزول يك آيه باشد و خدا داناتر است.

💡 فرق شاءن نزول با فضا و جو نزول در اين است كه شاءننزول يا سبب نزول حوادثى است كه در عصر پيامبر اكرم صلى الله عليهو آله و سلم در محدوده حجاز يا خارج از آن رخ داده و همچنين مناسبتها و عواملى است كه زمينهساز (388) نزول يك يا چند آيه از آيات قرآن كريم بوده است.

💡 بعضى از مفسران چنين مى گويند كه سبب نزول آيه فوق اين بود كه پيامبر (صلى اللّهعـليـه و آله و سـلّم ) مرتبا اهل مكه را به توحيد دعوت مى كرد، اما آنها ايمان نمى آوردند،پـيـامـبـر (صـلى اللّه عـليـه و آله و سـلّم ) آنقدر ناراحت شده بود كه آثار آن در چهره اشآشكار بود، آيه فوق نازل شد و پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلّم ) را دلدارى داد.

💡 اول: شب قدر كه شب بروز و ظهور قدر و منزلت و ميمنت و سلطنت و عظمت و جلالت امامعصر است، به سبب نزول روح و آن قدر ملائكه است بر آن جناب كه بر زمين جاى تنگشود، براى تقدير امور سال عباد هو اللّه تعالى. در اين عبارت اشاره شده به سه وجهاز وجوهى كه براى ناميده شدن اين شبها به شب قدر گفته اند. (منه رحمه الله ) چنان كهدر اخبار بسيار رسيده.

💡 مؤ لف: خواننده محترم توجه فرمود كه از ظاهر كلام بر مى آيد كه سياق آيه شريفه باآيات بعدش يك سياق است، و همه يك دفعه نازل شده. (پس اگر اين واقعه سببنزول باشد سبب نزول همه آيات مورد بحث است نه تنها آيه نامبرده ). (مترجم )

💡 سبب نزول آيه شريفه اين بود كه در تفسير على بن ابراهيم قمى آمده كه پيامبر خداصلى الله عليه و آله هرگز سائل را از آنچه مى خواست و در نزد آن حضرت وجود داشترد نمى كرد، مردى آمد، خدمت حضرتش و از او كمكى در خواست كرد، در آنحال چيزى در نزد آن حضرت نبود، فرمود: