اخلاص در اطعام به معنای آن است که انسان نیازمندان، گرسنگان و درماندگان را تنها برای رضای خداوند و بدون انتظار پاداش، تشکر یا منفعت دنیوی اطعام و یاری کند و نیت او در این کار کاملاً پاک، الهی و دور از ریا و خودنمایی باشد. این مفهوم در فرهنگ قرآنی و اسلامی جایگاه بسیار والایی دارد و نشانهای از ایمان خالص، انساندوستی و بندگی حقیقی خداوند به شمار میآید. در اخلاصِ اطعام، ارزش اصلی تنها در بخشیدن غذا نیست، بلکه در نیت پاک و روح ایثار و فداکاری نهفته است؛ زیرا ممکن است کسی به دیگران کمک کند اما هدف او شهرت، جلب توجه یا کسب منفعت باشد، در حالی که اخلاص زمانی تحقق پیدا میکند که انسان تنها خدا را در نظر داشته باشد. قرآن کریم از بندگان نیکوکار یاد میکند که با وجود نیاز و علاقهای که خود به غذا دارند، آن را به فقیر، یتیم و اسیر میبخشند و هیچ پاداش و سپاسی از آنان نمیخواهند. این رفتار نشاندهنده اوج بزرگواری و گذشت است، زیرا انسان در هنگام نیاز شخصی نیز دیگران را بر خود مقدم میدارد و خدمت به بندگان خدا را وسیلهای برای تقرب الهی میداند. اخلاص در اطعام همچنین بیانگر رحمت گسترده و نگاه انسانی اسلام است، زیرا کمک و نیکی تنها به گروه خاصی محدود نمیشود و حتی افراد ناتوان، بیپناه و اسیر نیز شایسته محبت و حمایت دانسته شدهاند. در تعالیم اسلامی، اطعام نیازمندان از بهترین و بافضیلتترین اعمال معرفی شده و هنگامی ارزش آن بیشتر میشود که بدون منت، تحقیر یا انتظار جبران انجام گیرد. چنین عملی روح انسان را از خودخواهی و دلبستگیهای مادی پاک میکند و او را به مهربانی، همدلی و مسئولیتپذیری اجتماعی نزدیک میسازد. اخلاص در اطعام تنها سیر کردن شکم گرسنگان نیست، بلکه نوعی عبادت قلبی و اخلاقی است که در آن انسان عشق به خدا را از طریق خدمت صادقانه به دیگران نشان میدهد. به همین دلیل، این مفهوم در قرآن و آموزههای دینی نمادی از پاکی نیت، ایثار، انسانیت و بندگی خالصانه پروردگار به شمار آمده است.
اخلاص در اطعام
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] اخلاص در اطعام (قرآن). آیاتی از قرآن کریم اشاره به رعایت اخلاص در اطعام به گرسنگان دارد.
ویطعمون الطعام علی حبه مسکینـا ویتیمـا واسیرا• انما نطعمکم لوجه الله لا نرید منکم جزاء ولا شکورا. " و غذای (خود) را با اینکه به آن علاقه (و نیاز) دارند، به «مسکین» و «یتیم» و «اسیر» می دهند! • (و می گویند: ) ما شما را بخاطر خدا اطعام می کنیم، و هیچ پاداش و سپاسی از شما نمی خواهیم "اطعام کردن آنها ساده نیست، بلکه توام با ایثار در هنگام نیاز شدید است، و از سوی دیگر اطعامی است گسترده که انواع نیازمندان را از" مسکین" و" یتیم" و" اسیر" شامل می شود، و به این ترتیب رحمتشان عام و خدمتشان گسترده است.ضمیر در" علی حبه" به" طعام" باز می گردد، یعنی در عین اینکه علاقه به طعام دارند آن را انفاق می کنند، و به این ترتیب شبیه چیزی است که در آیه ۹۲ سوره آل عمران آمده است لن تنالوا البر حتی تنفقوا مما تحبون: " هرگز به حقیقت نیکوکاری نمی رسید تا از آنچه دوست دارید انفاق کنید". بعضی نیز گفته اند ضمیر مزبور به" الله" بر می گردد که در آیات گذشته آمده یعنی آنها به عشق پروردگار اطعام اطعام می کنند ولی با توجه به اینکه این مطلب در آیه بعد می آید معنی اول صحیحتر به نظر می رسد.به هر حال از آیه فوق به خوبی استفاده می شود که یکی از بهترین اعمال، اطعام محرومان و نیازمندان است، نه تنها نیازمندان مسلمان که اسیران بلاد شرک نیز تحت پوشش این دستور اسلامی قرار گرفته، تا آنجا که اطعام آنها یکی از کارهای برجسته" ابرار" شمرده شده است. در حدیثی از رسول خدا ص می خوانیم: استوصوا بالاسری خیرا و کان احدهم یؤثر اسیره بطعامه: " با اسیران به نیکی رفتار کنید، مسلمانان هنگامی که این سخن را شنیدند گاه غذای خود را به اسیر داده و او را بر خویشتن مقدم می شمردند"
← شأن نزول
۱. ↑ انسان/سوره۷۶، آیه۸..
مرکز فرهنگ و معارف قرآن، فرهنگ قرآن، ج۴، ص۳۷، برگرفته از مقاله «اخلاص در اطعام ».
...