احادیث ترغیب

[ویکی فقه] احادیث ترغیب، از اصطلاحات بکار رفته در علم حدیث بوده و به احادیثی گفته می شود که انسان را برای رسید به ثواب به انجام عمل نیک تشویق می کند.
"ترغیب"در مقابل "ترهیب"به معنای راغب گردانیدن، به رغبت و خواهش انداختن و بر انگیختن. "ترهیب" به معنای ترسانیدن و خوف در دل کسی انداختن است.
تعریف
مراد از "احادیث ترغیب" احادیثی است که به امید رسیدن به ثواب انسان را برای انجام اعمال نیک و خیر راغب می سازند و نقش بر انگیختگی دارند. و مراد از "احادیث ترهیب" احادیثی است که برای نجات از عقاب انسان را نسبت به انجام اعمال زشت و ناپسند خائف ساخته و نقش باز دارندگی دارند. از آن دو به "احادیث مواعظ" تعبیر می شود.با توجه به این که وظیفه علم رجال و درایه بررسی سند حدیث است برخی از اهل حدیث به این وظیفه در مورد "احادیث ترغیب و ترهیب" عمل نکرده اند در این خصوص گفته اند: افرادی هم چون احمد بن حنبل در احادیث ترغیب و ترهیب قائل به تساهل است.
وضع احادیث ترغیب
در خلاصة الخلاصة آمده است برخلاف اجماع مسلمین کرامیه و مبتدئه قائل به جواز وضع حدیث برای ترغیب و ترهیب شده اند. و از شرح نخبه و مقدمه شرح مشکوة به دست می آید که حدیث موضوع در اصطلاح اهل حدیث حدیثی است که راوی آن مطعون به کذب باشد ولی ثبوت وضع و کذب در آن حدیث شرط نیست زیرا حکم به موضوع بودن قطعی نیست بلکه ظنّی است چه بسا دروغگو راست بگوید.
تساهل در نقل حدیث ترغیب
...

💡 محمدباقر بهبودی -شارح و مصحح بخشی از بحارالانوار- و معروف حسنی، این قبیل روایات را که بیانگر ثواب‌های بسیار بزرگ در وصف عزاداران حسینی نقل شده‌است، مورد توجه قرار داده و در خصوص توجیه آن دست به استدلالات زده‌اند. معروف حسنی، این قبیل روایات را به جهت دلالت محتوایی، ضعیف و مردود دانسته‌است. بر اساس استدلال او استبعاد عقلی چنین ثوابی، دلیلی بر جعلی بودن روایت است. محمدباقر بهبودی نیز اینگونه ثواب‌ها را مربوط و مقید به زمان و شرایط صدور روایات دانسته‌است. بر اساس استدلال وی، در زمان صدور این احادیث، هرگونه عزاداری برای حسین بن علی ممنوع بوده و حکومت‌ها به صورت متعصبانه با هرگونه عزاداری برای حسین بن علی و اصحابش، برخورد شدید داشتند. در این اوضاع امامان شیعه با بیان ثواب‌های بزرگ برای اینگونه عزاداری‌ها، قصد داشتند تا برای احیاء شعائر حسینی، مردم را ترغیب نمایند؛ بنابراین اینگونه ثواب‌ها برای شرایط سختی بوده‌است که اکنون آن شرایط منتفی است.