دودکش سیاه

{black smoker} [اقیانوس شناسی، زمین شناسی] مجرایی گرمابی و دودکش مانند در بستر اقیانوس ها که آب گرم سیاهی با دمای بیش از 350 درجۀ سلسیوس از آن بیرون می آید

دودکش های سیاه چشمه های آب گرمی در کف اقیانوس ها هستند. این دودکش ها در اثر رخنه آب بسیار داغی که از پوستهٔ کرهٔ زمین به کف اقیانوس نشت می کند پدید می آیند. این چشمه ها معمولاً به صورت گروهی و در مجموعه هایی چند صد متری وجود دارند.
از این چشمه ها آب های گرم غنی از رسوبات می جوشند که پس از سرد شدن آکنده از عناصر روی، مس، نقره، منگنز، نیکل و طلا هستند و از این رو آن ها را سولفیدهای عظیم بستر دریا می نامند.
بالا رفتن قیمت مس، روی، منگنز و دیگر فلزات مهم باعث جلب توجه کارشناسان به سمت منابع این فلزات در کف اقیانوسها شده است. در حدود ۱۰ سال است که شرکت های مختلف، عملیات هایی را در آب های گینه نو، نیوزیلند، تونگا و فیجی کار اکتشاف این منابع عظیم سولفید را آغاز کرده اند.
گرچه معدنکاری کف اقیانوس هنوز از نظر تجاری دارای خطر ریسک بالایی است، منابع کوچک قاره ها همراه با قیمت های بالای این فلزات و وجود فناوری های جدید این معدنکاری را برای کارشناسان جالب توجه کرده است.
در محل این نهشته های کانی گاه لوله های دودکش مانندی شکل گرفته که بلندی آن ها گاه تا ده ها متر می رسد.
در پیرامون این دودکش ها یک زیست بوم ویژه پدید آمده که انرژی خود را از نورساخت ( فوتوسنتز ) نمی گیرد. در این ژرفا از دریاها نوری وجود ندارد و بنابراین گیاهی هم نیست تا فوتوسنتز لازم برای حیات را تأمین کند. از این رو کشف زندگی بدون نور در کرهٔ زمین در پیرامون دودکش های سیاه کشفی شگفت آور برای دانشمندان بود.
موجودات زنده دودکش زی ( پیرامون دودکش های سیاه ) انرژی خود را از باکتری هایی می گیرند که آموخته اند از اکسایش سولفید اکسیژنی که از کف اقیانوس می آید انرژی بسازند.
برخی دانشمندان بر این باورند که دودکش های سیاه ممکن است زادگاه نخستین موجودات زنده در کرهٔ زمین باشند.

مجرایی گرمابی و دودکش‌مانند در بستر اقیانوس‌ها که آب گرم سیاهی با دمای بیش از ۳۵0 درجۀ سلسیوس از آن بیرون می‌آید.

💡 یک دودکش سیاه نوعی چاه گرمابی در بستر اقیانوس است که در لایه‌های مغاکی و فراژرف شایع می‌باشد. این چاه‌ها به شکل دودکش‌هایی هستند که گویی ابری سیاه را از درون خود به بیرون می‌رانند. دودکش‌های سیاه عموماً ذراتی را که شامل مقادیر بالای مواد معدنی گوگرد دار هستند یا سولفیدها را از خود خارج می‌کنند. هنگامی که آب فوق‌العاده پرحرارت از زیر پوسته زمین به بیرون راه می‌یابد، چاه‌های گرمابی با تراوش‌های سیاه رنگ بستر اقیانوس را در مساحت‌های چند صد متری می‌پوشانند. آب‌های داغ که غنی از سولفید هستند با آب سرد اعماق اقیانوس برخورد کرده و در نتیجه مواد معدنی ته‌نشین می‌شوند و ساختارهای دودکش‌مانندی را در دهانه هر چاه ایجاد می‌کنند. سولفات فلزاتی که از طریق دودکش‌های سیاه وارد محیط می‌شود می‌تواند در طی زمان به سنگ معدن فلز تبدیل شود.