اطمینان روح

[ویکی فقه] اطمینان روح (قرآن). خداوند مستقیما از نفوسی که در پرتو ایمان به حالت اطمینان و آرامش رسیده اند دعوت می کند، دعوت به بازگشت همراه با علاقه و رضایت قلبی به سوی بهشت خلد و در سایه لطف الهی.
نیل به مقام اطمینان و بنده خاص خدا شدن، از موجبات دستیابی به بهشت:«یـایتها النفس المطمـئنة ارجعی الی ربک راضیة مرضیة فادخلی فی عبـدی وادخلی جنتی.» «ای نفس مطمئنه خشنود و خداپسند به سوی پروردگارت بازگرد و در میان بندگان من درآی و در بهشت من داخل شو.» بعد از ذکر عذاب وحشتناکی که دامان طغیانگران و دنیاپرستان را در قیامت می گیرد، در آیات مورد بحث به نقطه مقابل آن پرداخته و از" نفوس مطمئنه" و مؤمنانی که در میان این طوفان عظیم از آرامش کامل برخوردارند پرداخته و آنها را با یک دنیا لطف و محبت مخاطب ساخته می گوید: " ای نفس مطمئنه"! (یا ایتها النفس المطمئنة). " به سوی پروردگارت بازگرد، در حالی که هم تو از او خشنودی و هم او از تو خشنود است"! (ارجعی الی ربک راضیة مرضیة). " و در سلک بندگانم داخل شو" (فادخلی فی عبادی). " و در بهشتم وارد شو" (و ادخلی جنتی). چه تعبیرات جالب و دل انگیز و روح پروری؟ که لطف و صفا و آرامش و اطمینان از آن می بارد! دعوت مستقیم پروردگار، از نفوسی که در پرتو ایمان به حالت اطمینان و آرامش رسیده اند.دعوت از آنها برای بازگشت به سوی پروردگارشان به سوی مالک و مربی و مصلحشان.دعوتی که آمیخته با رضایت طرفینی است، رضایت عاشق دلداده از معشوق، و رضایت محبوب و معبود حقیقی.و به دنبال آن تاج افتخار عبودیت را بر سر او نهادن و به لباس بندگی مفتخرش کردن و در سلک خاصان درگاه او را جای دادن! و سپس دعوت از او برای ورود در بهشت، آنهم با تعبیر" وارد بهشتم شو" که نشان می دهد میزبان این میهمانی تنها و تنها ذات مقدس او است، عجب دعوتی! عجب میزبانی! و عجب میهمانی! منظور از" نفس" در اینجا همان روح آدمی است.و تعبیر به" مطمئنة" اشاره به آرامشی است که در پرتو ایمان پیدا و حاصل شده، چنان که قرآن می گوید: الا بذکر الله تطمئن القلوب. " بدانید تنها با ذکر خدا دلها آرام می گیرد". چنین نفسی هم اطمینان به وعده های الهی دارد و هم به راه و روشی که برگزیده مطمئن است، هم در اقبال دنیا و هم در ادبار دنیا، هم در طوفانها و هم در حوادث و بلاها و از همه بالاتر در آن هول و وحشت و اضطراب عظیم قیامت نیز آرام است.منظور از بازگشت به سوی پروردگار به عقیده جمعی از مفسران بازگشت به ثواب و رحمت او است، ولی بهتر آن است که گفته شود بازگشت به سوی خود او است، یعنی در جوار قرب او جای گرفتن، بازگشتی معنوی و روحانی نه مکانی و جسمانی.آیا این دعوت به بازگشت به سوی پروردگار تنها در قیامت است و یا از لحظه جان دادن و پایان گرفتن عمر؟
نفس مطمئنه
نفس مطمئنه نفسی است که با ایمان به پروردگار و یاد او سکونت یافته، به مقام رضا رسیده است."یا ایتها النفس المطمئنة" آنچه از سیاق آیه یعنی مقابل قرار گرفتن این نفس با اوصافی که برای آن ذکر شده با انسانی که قبل از این آیه مورد سخن بود و اوصافش از جمله دلبستگی اش به دنیا و طغیان و فساد و کفرانش و سوء عاقبتش ذکر میشد استفاده می شود این است که نفس مطمئنه، نفسی است که با علاقمندی و یاد پروردگارش سکونت یافته بدانچه او راضی است رضایت می دهد و در نتیجه خود را بنده ای می بیند که مالک هیچ خیر و شری و نفع و ضرری برای خود نیست " ارجعی الی ربک راضیة مرضیة" بعضی پنداشته اند که این خطاب بعد از حسابرسی نفوس مطمئنه به ایشان می شود.و لیکن به نظر ما ظرف این خطاب از اول تا به آخر روز قیامت است، یعنی از همان لحظه ای که نفوس مطمئنه زنده می شوند، تا لحظه ای که داخل بهشت می شوند بلکه از لحظه ای که مرگشان می رسد مورد این خطاب هستند تا وقتی که به جنت الخلد در می آیند.

💡 مودودی در اعلامیه ای که می‌توان گفت نتیجه تجربیات زندگی وی است، می‌گوید: «تقریباً دو سوم عمرم را در مطالعه، تحقیق، تفکر و تأمل گذرانده‌ام. با خواندن، تأمل کردن و تجربه نمودن در این مدت، دیدگاه ویژه ای به دست آوردم. آرا و افکاری که از اسلوب فکری ویژه خود برایم شکل گرفته، حاصل سالها مطالعه است که بعضی چیزها را حق و صواب تشخیص داده‌ام و با اطمینان روحی به آنان ایمان دارم، و بعضی چیزها را که باطل تشخیص دادم و با تشخیصی فقیهانه به اصلاح آنها پرداختم. این شیوه را تنها در شخص خود محدود نکردم بلکه هزاران انسان را به آنچه که آن را حق می‌دانسته‌ام هدایت کردم و پیوند هزاران انسان را از آنچه که باطل می‌دانستم قطع کردم. اکنون اگر کسی گمان می‌کند، می‌تواند تفکر و عقیده مرا با زور و زندان تغییر دهد، باید بداند که جای مناسب برای او مسند قدرت و ایوان‌های حکومتی نیست، بلکه مناسب تر ین جا مرکز روانپزشکی است. اگر او امیدوار است که من در اثر فشار و شکنجه، وجدان و ضمیرم را در دست او به گرو گذاشته و در آینده افکارم را متناسب با شرایط سیاسی و جوّ حاکم ارائه بدهم، صریح اعلام می‌کنم که دچار اشتباه است. قلب و ذهن من برای پذیرش واقعیت‌ها همواره باز است، می‌توان عقل و رای مرا با دلایل علمی و عقلی تغییر داد اما ایمان و وجدان من متاع قابل خرید و فروش نیست. تا کنون هیچ‌کسی به این هدف نرسیده‌است و در آینده نیز اگر کسی چنین تلاشی بکند، به آن نخواهد رسید.»