جنیدخان

[ویکی فقه] یکی از رهبران قیام مسلمانان آسیای مرکزی بر ضد حکومت روسیه تزاری و شوروی بود.
قربان محمد، معروف به جنیدخان، فرزند خوجه بای، در ۱۲۷۹/۱۸۶۲در ناحیه تخته در روستای بدرقند واقع در ترکمنستان کنونی به دنیا آمد. او از ترکمنهای طایفه یموت، از شاخه اورسَقْچی و از تیره جنید بود. قربان محمد سالها به قضاوت و میرابی پرداخت و معتمد مردم بود.
ترکمنها
ترکمنها، که قبایل کوچ رو بودند، از قرن سیزدهم /نوزدهم به تدریج به خیوه کوچ کردند و خاناتِ خیوه، که عمدتاً ازبک و از شاخه قونگرات بودند، از نیروی نظامی سوارکاران ترکمن بهره می بردند، اما از دیرباز بین ازبکهای خیوه و دیگر گروههای قومی این منطقه، به ویژه ترکمنها، اختلافاتی وجود داشت و پس از آنکه خیوه در ۱۲۹۰/۱۸۷۳ به تحت الحمایگی روسیه در آمد، این اختلافات شدت یافت، زیرا با افزایش قدرت دولت مرکزی و همچنین استفاده خانات خیوه از دیگر قومها (مانند قره قالپاقها) به عنوان نیروی نظامی، اهمیت ترکمنها نزد خانات کاهش پیدا کرد. با روی کار آمدن اسفندیارخان در ۱۳۲۸/۱۹۱۰، نارضایتی ترکمنها بیش تر شد زیرا وی برای انجام دادن برخی از برنامه های نوسازی خیوه، از جمله راه سازی و تلفن و تلگراف، مالیاتها را افزایش داده بود
اختلافات ترکمنها و خان خیوه
با تشدید اختلافات ترکمنها و خان خیوه در ۱۳۳۲/ ۱۹۱۴، سران مذهبی ترکمن از جنیدخان خواستند تا رهبری مخالفان را برعهده بگیرد. افزون بر ترکمنها، ازبکهایی که از سیاستهای خان خیوه به تنگ آمده بودند نیز از جنیدخان حمایت نمودند. روسها که نمی خواستند قدرتِ خان خیوه و ترکمنها افزایش یابد، با افزایش تنش و به ویژه حمله ترکمنها به مرکزخیوه در ربیع الا´خر۱۳۳۳/ مارس ۱۹۱۵، نیروهای خود را در رجب / ژوئن همان سال به این منطقه گسیل داشتند و بین شورشیان و خان خیوه صلح برقرار کردند
تصرف خیوه
...

💡 در این میان سوارانی که به فرماندهی شیخ سولقون به ایران فرستاده شده بودند، با خبرهای خوبی برگشتند. این گروه به امر جنید خان برای کسب اطلاع از اوضاع و موقعیت ترکمنهای جنوب غربی ( ترکمن صحرای امروزی ) فرستاده شده بود. شیخ سولقون خبر آورد که جنید خان و یارانش می توانند به جنوب بروند و ترکمنان آن نواحی آماده استقبال از آنها هستند. در ماه ﮊوئن ۱۹۲۸ جنیدخان به همراه ششصد سوار وفادار خود به طرف ترکمن صحرای ایران حرکت کرد.

💡 در سپتامبر ۱۹۱۷ جنیدخان از افغانستان به ترکمنستان بازگشت. در ترکستان هنوز جدال بین سرخها و سفیدها ادامه داشت. اعتراضات مردم به حاکمیت محلی کماکان شدت سابق خود را حفظ کرده بود.درماه های آخر ۱۹۲۱، جنید خان دوباره قوت گرفت وی با این که حدود هفتاد سال سن داشت، اما هنوز روحیه جنگجو داشت. در سایر نواحی ترکمنستان بین نواحی چهارجوی، کرکی، اندخوی، دوستانش و در حدود مرو و سرخس عده ای دیگر، دسته های کوچک پارتیزانی تشکیل داده بودند. کمیته ملی مخفی ترکمن نیز که مرکز آموزش آن در چهارجوی بود.