این کلمه یک اصطلاح قدیمی فارسی است که چند معنای مرتبط دارد. نخست، «هم لخت» به تکه یا وصلهای گفته میشود که روی چیزی دوخته میشود تا آن را تقویت یا ترمیم کند. دوم، در اصطلاح کفش و پایافزار، «هم لخت» به چرم زیر کفش یا تخت کفش اشاره دارد، یعنی همان لایه چرمی که کفش را محکم و راحت میکند. در ادبیات کهن، این واژه گاهی به صورت استعاری هم آمده است و برای اشاره به چیزی که استحکام و پوشش اضافه میکند، به کار رفته است. منابع قدیمی مانند آنندراج و برهان قاطع «هم لخت» را هم به عنوان وصله و هم به عنوان چرم کفش تعریف کردهاند. در شعر و ادبیات کلاسیک، این کلمه برای بیان مقاومت یا استحکام کفش یا مسیر سفر به کار رفته است. در مجموع، «هم لخت» ترکیبی است از مفهوم تکه و پوشش برای محافظت یا تقویت و کاربرد عملی آن بیشتر در ساخت کفش و پایافزارهای چرمی است.
هم لخت
لغت نامه دهخدا
هم لخت. [ هََ ل َ ] ( اِ مرکب ) وصله و پاره که بر چیزی دوزند. ( یادداشت مؤلف ). || نوعی از پای افزار چرمی. ( آنندراج ) ( برهان ):
به شاهراه نیاز اندرون سفر مسگال
که مرد کوفته گردد بدان ره اندر سخت
اگر خلاف کنی عقل را و هم بشوی
بدرّد ار به مثل آهنین بود هم لخت.کسایی.|| چرم زیر موزه و کفش. ( آنندراج ) ( از شمس فخری ) ( برهان ).
فرهنگ معین
(هَ لَ ) (اِ. ) چرم زیر کفش، تخت چرم.
فرهنگ عمید
۱. کفش، موزه.
۲. چرم کفش، تخت کفش: وگر خلاف کنی طمع را و هم بروی / بدرّد ار به مثل آهنین بُوَد هم لخت (کسائی: ۵۸ ).
