زمخشری محمود بن عمر
زمخشری با نام کامل محمود بن عمر بن محمد بن عمر خوارزمی، از دانشمندان بزرگ اسلامی در حوزه تفسیر، نحو و علوم ادبی زبان عربی به شمار میرود. او به لقب «جارالله» نیز مشهور است، لقبی که نشاندهنده جایگاه علمی و دینی او در میان عالمان زمان خود بوده است. زمخشری منسوب به روستای زمخشر از نواحی خوارزم است و ولادت او در حدود سال ۴۷۶ هجری قمری در همان منطقه گزارش شده است. او در محیط علمی خوارزم رشد یافت، جایی که در آن زمان یکی از مراکز مهم علم و دانش جهان اسلام محسوب میشد. در این فضا، زمخشری به فراگیری علوم مختلف از جمله حفظ قرآن، حدیث و دانشهای ادبی و لغوی پرداخت و در زبان عربی مهارت ویژهای پیدا کرد. از مهمترین آثار او میتوان به تفسیر معروف «الکشاف» اشاره کرد که یکی از منابع مهم در تفسیر قرآن کریم به شمار میرود. همچنین کتاب «المفصل» او در علم نحو از آثار مهم و تأثیرگذار در دستور زبان عربی است که مورد توجه دانشمندان پس از او قرار گرفته است. درباره زندگی او در بغداد و مدت اقامتش اطلاعات دقیق تاریخی ثبت نشده، اما احتمال داده میشود برای تکمیل دانش خود به این شهر سفر کرده باشد. زمخشری بخش مهمی از عمر خود را در مسیر تحصیل، تدریس و نگارش آثار علمی سپری کرد و به جایگاه بالایی در علوم اسلامی رسید. بنابراین زمخشری یکی از برجستهترین مفسران و ادیبان جهان اسلام است که نقش مهمی در توسعه علوم قرآنی و زبان عربی داشته است.
دانشنامه اسلامی
[ویکی نور] زمخشری با نام کامل محمود بن عمر بن محمد بن عمر خوارزمی، مشهور به جارالله زمخشری از بزرگان مذهب حنفی و معتزلی به شمار می آید.
ابن کثیر در کتاب «البدایه و النهایه» (ج 12، ص 272) می گوید: «محمود بن عمر بن محمد بن عمر معروف به ابوالقاسم زمخشری مؤلف کشاف در تفسیر و مفصل در نحو است».
زمخشری منسوب به زمخشر یکی از روستاهای خوارزم است که ولادت وی در آنجا به سال 476ق بوده است. با توجه به اینکه سال وفات وی را 538ق دانسته اند، سال ولادت و مدت عمری را که ابن کثیر نقل کرده درست به نظر نمی آید؛ زیرا اگر مدت عمر وی را یعنی 76، از 538 سال وفات کم نمائیم 462 می شود پس باید سال ولادت پنج سال کمتر از عدد مذکور باشد یا اینکه مدت عمر وی 71 سال باشد.
زمخشری در خوارزم زندگی می کرد که سالهای سال مرکز بزرگ علمی به شمار می آمد و در آن دیار علم و معرفت رواج گسترده ای داشت. ولی در این مرکز دانش های فراوانی را بدست آورد، قرآن را حفظ کرد و حدیث را فرا گرفت و در واژه شناسی عربی مهارت پیدا کرد.
هیچیک از تذکره نویسان تاریخ ورود وی به بغداد و مدت اقامت در آن را ضبط ننموده اند. با حدس و گمان می توان گفت که وی برای تکمیل تحصیلات خوارزم به بغداد آمده است. همچنین بازگشت وی به درازا می کشد به حدیکه نوجوانی و جوانی وی در این شهر سپری می شود و به سن کمال می رسد و از نظر رشد عقلی و فکری به مقام مناسبی ارتقا می یابد.