کتاب دانشمندان عامه و مهدی موعود (عج)، اثر ارزشمند علی دوانی، مجموعهای جامع و دقیق است که به گردآوری و ارائه نظریات و باورهای بیش از صد و بیست نفر از شخصیتهای برجسته و بزرگان اهل سنت (عامه) در باب حضرت مهدی (عج) میپردازد. محور اصلی این اثر، تأیید و اعتراف این بزرگان به امامت، وجود مقدس و مقام والای حضرت محمد بن الحسن العسکری (عج) است که ایشان را با القاب شریف «حجت»، «قائم»، «مهدی» و «منتظر» میشناسند. این کتاب، با زبانی فارسی شیوا و امروزی، در سال ۱۳۵۳ شمسی به رشته تحریر درآمده و سندی مهم در زمینه وحدت اعتقادی دربارهی منجی عالم محسوب میشود.
ویژگی منحصربهفرد و ساختار زمانی
مهمترین نوآوری و دستاورد این تألیف، که آن را از سایر کتب همراستا متمایز میسازد، روش پژوهش و ساختار زمانی دقیق آن است. نویسنده با تتبعی عمیق و کوشش فراوان در منابع معتبر، دانشمندان مورد نظر را به ترتیب قرون ظهورشان، از قرن چهارم هجری قمری تا عصر حاضر، دستهبندی و معرفی کرده است. این ترتیب زمانی دقیق، به همراه ثبت تاریخ دقیق وفات هر شخصیت که با دقت فراوان از مظان تاریخی استخراج شده، کتاب را به اثری بیبدیل و مرجعی قابل اعتماد در تاریخنگاری اعتقادی تبدیل نموده است.
اهمیت و نتیجه پژوهش
این پژوهش گسترده، نه تنها فهرستی از باورهای منقول را ارائه میدهد، بلکه با ساختاردهی تاریخی خود، سیر تکامل و تداوم اعتراف به مهدویت در میان علمای عامه را به شکلی ملموس و مستند به نمایش میگذارد. دکتر دوانی با این اثر، تلاشی ماندگار در جهت مستندسازی اشتراکات بنیادین اعتقادی میان مذاهب اسلامی بر اساس دیدگاههای شخصیتهای محوری اهل سنت انجام دادهاند، که این امر از نظر اهمیت تاریخی و کلامی، جایگاه ویژهای به کتاب بخشیده است.