«خاوران شاه» واژهای فارسی است که به خورشید یا شمس اشاره دارد و در متون کهن به کار رفته است. این اصطلاح به معنای مهر و هور نیز آمده و نماد نور، روشنایی و گرما است که از مشرق طلوع میکند. در ادبیات فارسی، «خاوران شاه» گاهی به شکل استعاری برای تجلیل از عظمت و تابش نور خورشید به کار رفته است. واژه نشاندهنده جایگاه مهم خورشید در طبیعت و فرهنگ ایرانیان باستان و متون ادبی است. خاوران شاه نه تنها نام خورشید، بلکه کنایهای از قدرت، تابندگی و حیاتبخشی آن نیز محسوب میشود. در متون حماسی و ادبی، این واژه به شکل نمادین برای روشنایی جهان و آغاز روز به کار رفته است. خورشید در این اصطلاح، با مفاهیم مهر، حرارت و نور زندگیبخش همراه است و جایگاه والایی در فرهنگ دارد. استفاده از «خاوران شاه» در شعر و داستانهای قدیمی نشاندهنده احترام و تقدیس خورشید در فرهنگ ایرانی است. این واژه همچنین میتواند به معنی هور یا شعاع خورشید تعبیر شود و جلوههای نورانی آن را توصیف کند.
خاوران شاه
لغت نامه دهخدا
خاوران شاه. [ وُ ] ( اِخ ) مهر. هور. خور. شمس. خورشید:
چو از خاور برآمد خاورانشاه
شهی کش مه وزیر است آسمان گاه.( ویس و رامین ).
فرهنگ فارسی
مهر هور