ایه خلافت انسان

[ویکی شیعه] آیه خلافت انسان. آیه خلافت انسان آیه ۳۰ سوره بقره است که به خلافت انسان در زمین و گفتگوی خداوند و ملائکه در این باره می پردازد. آیه از اعلام خلافت انسان، سوال ملائکه از چرایی این خلافت و منشأ آگاهی آنان از ویژگی های انسان و هدف خدا از آفرینش انسان سخن می گوید. مفسران منظور از جانشینی را در آیه به جانشینی فرشتگان ساکن در زمین، جانشینی انسان ها و موجودات پیشین و جانشینی خداوند تعبیر کرده اند. عده ای نیز منظور از خلافت را حاکمیت و حکومت انسان در زمین می دانند. درباره منشأ آگاهی ملائکه از فساد و خون ریزی انسان در زمین، مفسرین احتمالاتی از جمله سرشت مادی انسان، مقایسه با جنیان و ساکنان پیشین در زمین و آگاهی دادن خدا به این ویژگی های انسان را مطرح کرده اند و سوال ملائکه را نه اعتراض بلکه درک حقیقت این خلافت می دانند. محققان علوم قرآن آخرین فراز آیه را در مقام بیان هدف از آفرینش آدم تعبیر کرده و برای آن مصادیقی از جمله علم و دانش، اطاعت و فرمان برداری واقعی و وجود انسان های والا در نسل آدم ذکر کرده اند.
آیه ۳۰ سوره بقره به اعلام خلافت انسان از جانب خداوند بر روی زمین و پرسش و پاسخ ملائکه با خدا درباره این خلافت پرداخته است. این آیه سرآغاز آیات ده گانه ای است که به بررسی جایگاه انسان در نظام آفرینش، ویژگی ها، استعدادها و قابلیت های او، بیان حقیقت و آثار خلافت و هبوط انسان به زمین می پردازد.
آیه در سه بخش به گفتگوی خداوند با ملائکه می پردازد. در بخش اول به اعلام خلافت انسان از سوی خدا، در بخش دوم به سوال ملائکه از چرایی این خلافت و در نهایت به علم خداوند از این آفرینش می پردازد.

💡 توضيح اين كه، منشا خلافت انسان، نهادينه شدن علم به اسماء در نهاد اوست و بىترديد علم به اسماى حسناى الهى حقيقتى داراى مراتب است؛ به هر ميزان آدمى به صراطمستقيم اعتقاد، اخلاق و عمل هدايت يابد، اسماى الهى در هستى او از قوه به فعليت رسيده،به تبع آن، خلافت الهى نيز ظهور مى كند.

💡 O در آيه ى قبل خوانديم كه خداوند، همه ى مواهب زمين را براى انسان آفريده است. در اين آيه و آيات بعد، مساءله ى خلافت انسان در زمين مطرح مى شود كه نگرانى فرشتگان از فسادهاى بشر و توضيح و توجيه خداوند وسجده ى آنان در برابر نخستين انسان را بدنبال دارد.

💡 در پاسخ بايد گفت، اين اشكال در صورتى وارد است كه مقصود از استخلاف، تفويضو واگذارى صحنه باشد و چنين استخلافى نسبت به خداوند، نه مورد تاييدعقل است و نه مستفاد از نقل. آنچه درباره استخلاف از خداوند تصور دارد مظهريت خاص ومرآتب ويژه است؛ يعنى مراد از خلافت انسان از خداوند اين است كه او مظهر صفات خداوندو مرآت افعال اوست؛ خدا اصل است و انسان خليفه آيت و مرآت او.

💡 به بيان ديگر، خلافت انسان داير مدار علم اوست و ساير اسماى حسنا زمينه ساز يا متممكمال اوست؛ اگر چه همه اسماء در مقام ذات خداوند عين يكديگر است. بر اين اساس هرانسانى كه عالمتر است خلافت الهى را بهتر نشان مى دهد.

💡 بخاطر داشته باشيد گفتيم: اين آيات منظور اصليش بيان خلافت انسان، و موقعيت او، وچگونگى نازل شدنش به دنيا و مال كار او از سعادت و شقاوت است، پس در چنين مقامىاعتناى زيادى به نقل داستان سجده ندارد، مگر باشاره اجمالى آن، تا باين ترتيب وسيلهاى شود براى ذكر داستان بهشت، و هبوط آدم.