استقلال در سیره نبوی

[ویکی فقه] پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله وسلّم) در همه امور خود به خدا تکیه می کرد و با رفتار و کردار خود سعی می کرد مسلمانان را متوجه این اصل با ارزش در زندگی نماید و عملا شخصیت مستقل را در آنان احیا می کرد.
از نظر لغوی استقلال به معنای آزادی داشتن و به خودی خود و بدون مداخله کسی کاری را انجام دادن است. استقلال حقیقی در تکیه بر حق و گسستن از غیر خداست و تا زمانی که انسان به خدا روی نکند و چشم امید از غیر نبندد، حقیقت استقلال را در نمی یابد. به همین سبب پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله وسلّم) در همه امور خود به خدا تکیه می کرد و با رفتار و کردار خود سعی می کرد مسلمانان را متوجه این اصل با ارزش در زندگی نماید و عملا شخصیت مستقل را در آنان احیا می کرد.
راه و رسم پیامبر
پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) بهترین نمونه و سرمشق مسلمانان است تا پیروانش با تاسی از وی به استقلال حقیقی دست یابند.آن حضرت در تمام امور شخصی خود کاملاً مستقل بود و هیچ یک از امور خود را به دیگران واگذاز نمی کرد و به هیچ کس وابسته نبود. چنانکه در مورد آن حضرت گفته اند: «کان یخصف نعله و یخیط ثوبه و کان اکثر عمله فی بیته الخیاطه؛ رسول خدا لباس خود را می دوخت و پای افزار خویش را پینه می زد و بیشترین کاری که در خانه انجام می داد، دوزندگی بود.»در مورد استقلال عمل پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) در امور شخصی از عایشه نقل شده است که «کان فی بیته فی مهنة اهله، یفلی ثوبه، و یحلب شاته و یرفع ثوبه و یخصف نعله و یخدم نفسه و یقم البیت و یعقل البعیر و یعلف ناضحه و یاکل مع الخادم و یعجن معه و یحمل بضاعته من السوق؛ رسول خدا در خانه خود در خدمت خانواده خودش بود، لباس خود را پاکیزه می کرد. گوسفندش را می دوشید، جامه خود را وصله می کرد، پای افزار خویش را پینه می زد، خانه را جارو می کرد، شتر را می بست و شتر آبکش را علوفه می داد، با خدمتکارانش غذا می خورد و با او آرد خمیر می کرد و کالای خویش را خود از بازار حمل می کرد.»همچنین آن حضرت در خانه را خودش باز می کرد و چون خدمتکارانش در دستاس کشیدن خسته می شدند او را کمک می کردند. در یکی از سفرهای جنگی وقتی آن حضرت به همراه یارانش در مکانی برای نماز توقف کردند، وقتی همه به سوی آب می رفتند، آن حضرت بدون اینکه به کسی چیزی بگوید به سوی شتر خویش برگشت، اصحاب که متوجه برگشت آن حضرت شدند، از ایشان دلیل برگشتنشان را پرسیدند. حضرت فرمود که می خواهم زانوی شتر خویش را ببندم. اصحابش گفتند: اجازه دهید ما این کار را انجام دهیم؛ اما پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) در جواب آنان فرمود: «لا یستعین احدکم بالناس فی قضمة من سواک؛ هرگز در کارهای خود از دیگران ولو به اندازه یک قطعه چوب مسواک کمک نخواهید.»در واقع آن حضرت بدون در نظر گرفتن مقام و موقعیت خود به عنوان پیامبر و رهبر یک جامعه اسلامی در صدد بود تا عملا با اعمال و رفتار خود به مسلمانان و پیروانش نشان دهد که هر انسانی در هر مرتبه و مقامی باید استقلال عمل و اراده داشته باشد تا بی نیاز از دیگران بتواند احتیاجات و نیازهای خود را برآورده سازد و برای دیگران و جامعه سربار نباشد. این امر خود مستلزم تلاش و کوشش و کسب مهارت می باشد. تا فردی در انجام کاری مهارت نداشته باشد، نمی تواند از عهده انجام آن براید. حتی کاری چون پینه زدن لباس و یا خیاطی نیاز به مهارت و یادگیری دارد که این امر خود به خود باعث می شود تا فرد برای یادگیری آن تلاش نماید تا از این طریق وابستگی خود به دیگران را از بین ببرد. این امر سبب می شود تا افراد یک جامعه در سطح کلان وادار به تحرک و تلاش و یادگیری شغل و حرفه شوند تا بتوانند نیازها و احتیاجات خود و جامعه را برآورده سازند تا از وابستگی به دیگران بکاهند. در واقع اعمال و رفتار پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) در خانه و جامعه اسلامی به گونه ای بود که سراسر آن درس بود از یک رفتار و یا گفتار آن حضرت می شود، صدها درس و پند گرفت. انجام امور شخصی توسط آن حضرت علاوه بر درس استقلال، درس همکاری، تعاون، تواضع، فروتنی، مهربانی، تلاش، کوشش، عزت و آبرو و صدها درس دیگر را به دنبال دارد.آن حضرت نه تنها با انجام امور شخصی و خانه خود درس استقلال و تلاش به مسلمانان می داد؛ بلکه در مواجه با عزیزترین فرد خانواده خود نیز، این روش را در پیش گرفت و این گونه الگویی برای تمام تاریخ شد. زمانی که حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) خسته از کارهای روزانه در حالی که دست هایش آبله زده و اثر حمل مشک آب بر سینه اش نشان گذاشته بود، برای کمک و انجام امور منزل از پدرش تقاضای کنیزی نمود تا همکار و همیار وی در انجام امور باشد، آن حضرت یگانه دخترش را دعوت به صبر و بردباری نمود، و در عوض دادن کنیز به ایشان اذکاری به آن حضرت آموخت تا بی نیاز از کمک دیگران و بهتر از هر خادمی باشد.
رابطه استقلال و عزت
در واقع هدف پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) این بود که افرادی مستقل و آزاده تربیت کند، مردمانی که روی پای خود بایستند و تا آنجا که ممکن است خود نیازهایشان را برآورده سازند تا از احساس نیاز و وابستگی به دیگران جلوگیری شود. وقتی که روحیه استقلال و عدم وابستگی در همه افراد یک جامعه رشد پیدا کند، به تبع در سطح کلان جامعه نیز مؤثر خواهد افتاد و اینگونه یک جامعه و یک ملت وقتی که خود قادر به تامین اکثر نیازهای خود باشند، از هر نظر مستقل می شوند و دیگر نیازی به دیگران نخواهند داشت به تبع این بی نیازی، دارای عزت و آبرو خواهند بود؛ اما اگر در برآوردن احتیاجات و امور مورد نیاز خود به دیگران وابسته باشند، مجبور خواهند بود برای تامین نیازهای خود به خواسته های دیگران تن دهند و چه بسا مجبور به تحمل شرایط بسیار بد و احیاناً تحقیرآمیز شوند و در این صورت دیگر هیچ گونه استقلال و عزتی نخواهند داشت.پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلّم) اصرار داشت که پیروانش با کار و تلاش خود، زندگی شان را تامین کنند و به حدی این روحیه را ارج می نهاد که می فرمود: «من اکل من کّدّ یده مرّ علی الصراط کالبرق الخاطف؛ هر که از دسترنج خویش بخورد از پل صراط چون برق درخشان بگذرد.»با همین نگرش به کار و تلاش و روی پای خود ایستادن و مستقل بودن، می فرمایند: «الکاد علی عیاله کالمجاهد فی سبیل الله؛ فرد تلاش کننده و زحمت کش در راه خانواده خویش چون مجاهد راه خداست.»همچنین می فرماید: «من اکل من کّدّ یده حلالا فتح له ابواب الجنة یدخل من ایها شاء؛ هر کس از دسترنج حلال خویش معاش و هزینه خود را تامین کند. درهای بهشت بر او گشوده شود تا از هر یک که خواست داخل گردد.»آن حضرت به حدی به این استقلال و متکی نبودن به دیگران اهمیت می داد که می فرمود: «من اکل من کّدّ یده نظر الله الیه بالرحمه ثم لا یعذبه ابداً؛ هر که از دسترنج خویش بخورد خداوند با نظر رحمت به او نگرد، آنگاه هرگز او را عذاب نکند.»زیرا کسی که خود کار کند و در برآوردن احتیاجات و نیازهای خود مستقل باشد به دیگران نیازی نخواهد داشت؛ اما کسی که ناتوان از برآوردن نیازهای خود باشد، مجبور می شود برای تامین آن به دیگران مراجعه کند و این گونه استقلال و عزت خود را زیر پا می گذارد. به همین علت آن حضرت کسانی را که شغل و حرفه ای نداشتند، از خود می راند و می فرمود: «لان المؤمن اذا لم یکن له حرفة یعیش بدینه؛ زیرا مؤمنی که شغل و حرفه ای نداشت باشد، از راه دینش زندگی خود را می گذراند.» همچنین در محاسن تلاش و استفاده از دسترنج خود شخص می فرماید: «من اکل من کّدّ یده کان یوم القیامه فی عداد الانبیاء و یاخذ ثواب الانبیاء.»

💡 منصور پورحیدری با ۴۵ بازی بیشتر از هر مربی دیگری هدایت استقلال در تاریخ جام حذفی را بر عهده داشته است