استعمال لفظ در مثل

[ویکی فقه] استعمال لفظ در مثل به اطلاق لفظ و اراده مثل آن بدون قصد معنا اطلاق می شود.
استعمال لفظ در مثل، از اقسام استعمال لفظ در لفظ می باشد و عبارت است از اطلاق لفظ و اراده مثل آن بدون اراده معنا، مانند این که گفته شود: «زید» در جمله «ضرب زید» فاعل است، و فقط لفظ «زید» موجود در این جمله قصد شود، نه در همه جملات مشابه آن.
توضیح
اگر شخصی یک جمله خبری واقعی را بیان کند، برای مثال، بگوید: «ضرب زید» و شنونده در صدد تجزیه و ترکیب این جمله برآید، توجه خود را صرفاً به آن جمله خاص معطوف نموده و می گوید: «زید» در جمله، عنوان فاعلی دارد؛ یعنی وی لفظ «زید» را در «زیدِ» آن جمله خاص استعمال می نماید؛ به بیان دیگر، وقتی می گوید: زید در جمله مذکور فاعل است، با زبان خویش کلمه زید را در زیدِ آن مخبر و متکلم به کار برده است.
دیدگاه اصولیون
درباره استعمال لفظ در مثل، میان اصولی ها اختلاف است؛برخی هم چون مرحوم « بروجردی » و « خویی » معتقدند استعمال لفظ در مثل از باب استعمال نیست، و برخی دیگر هم چون مرحوم « آخوند خراسانی » آن را از باب استعمال می دانند.

💡 اين پنج آيه در سياق متحد، و جملاتش از نظر لفظ در يك سياق و از نظر معنا همبيكديگر مرتبطند، اول آنها بآخر نظر دارد و آخرش باولش، و از اينجا فهميده ميشود كهاين پنج آيه يكباره نازل شده نه در چند هنگام.

💡 254-يعنى بدون اعتقاد جزمى به وجود او، يا با توهمى كه از مفهوم لفظ دارد،يعنى صورت و هميه اى را كه از مفهوم لفظ در ذهنشحاصل شده بپرستد (نه حقيقت خارجى او را). (مؤلف - ره )

💡 خطيب بغدادى نيز روايت مذكور را با كمى اختلاف در لفظ در تاريخ بغداد (ج 12، ص91) از انس بن مالك از پيامبر صلّى اللّه عليه و آلهنقل نموده است.

💡 در اين آيه شريفه بحث هايى از نظر فقه هست، كه مفسرين آن را ايراد كرده اند، و ليكنحق مطلب اين است كه احكامى كه در اين آيه آمده شخصى است، و مربوط به شخصرسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) است، و هيچ دليلى از جهت لفظ در آيه نيست،كه دلالت كند بر اينكه شامل غير از آن جناب نيز هست، وتفصيل همين مطلب در كتب فقهى آمده.

💡 اولین قاعده این است که حد وسط از حیث معنا و لفظ در صغری و کبری باید تکرار شود، زیرا در صورت عدم تکرار آن، بین طرفین قیاس (اصغر و اکبر) ارتباطی حاصل نمی‌شود.