اصطلاح «اراضی خراج» یا «زمینهای خراجی» در فقه و تاریخ اسلامی به زمینهایی گفته میشود که پس از فتح سرزمینها به دست مسلمانان، تحت مالکیت حکومت اسلامی قرار میگرفتند و برای استفاده از آنها مالیاتی به نام «خراج» تعیین میشد. این زمینها معمولاً به صورت کامل میان جنگجویان تقسیم نمیشدند، بلکه در اختیار حکومت باقی میماندند تا مردم بومی یا کشاورزان همان مناطق در آنها به کار و کشاورزی ادامه دهند و در مقابل، مبلغی را به عنوان خراج بپردازند. خراج در حقیقت نوعی مالیات زمین بود که بر اساس میزان حاصلخیزی، نوع محصول و شرایط کشاورزی تعیین میشد و درآمد آن برای اداره حکومت، تأمین هزینههای عمومی و امور اجتماعی مصرف میگردید. در بسیاری از موارد، ساکنان اصلی زمینها اجازه داشتند همچنان در اراضی خود زندگی و کشاورزی کنند، اما موظف بودند سهم مشخصی را به حکومت اسلامی پرداخت نمایند. این نظام سبب میشد زمینها آباد بمانند و فعالیت اقتصادی و کشاورزی متوقف نشود. در برخی مناطق، افزون بر خراج، غیرمسلمانانی که در این اراضی زندگی میکردند باید جزیه یا مالیات سرانه نیز میپرداختند. اراضی خراجی در تاریخ اسلامی اهمیت اقتصادی فراوانی داشتند، زیرا بخش بزرگی از درآمد حکومتها از راه همین مالیاتها تأمین میشد. همچنین برای گردآوری و نظارت بر خراج، مأمورانی تعیین میشدند که میزان محصول و توان مالی کشاورزان را بررسی میکردند تا مالیات به شکل منظم دریافت شود. بنابراین، مفهوم اصلی «اراضی خراج» به زمینهایی اشاره دارد که تحت نظارت حکومت اسلامی قرار داشته و بهرهبرداران آنها در برابر استفاده و کشاورزی، موظف به پرداخت مالیات یا خراج بودهاند.
اراضی خراج
دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] این واژه اصطلاح فقهی است و به زمین هایی که به دست مسلمانان افتاده مشمول پرداخت مالیات باشند گفته می شود.
زمین هائی که از آن خراج گرفته می شد عبارت بودند از:
← تصرف با صلح
حکومت که مالک جدید اراضی بود، در برابر تعهد پرداخت خراج، این زمین ها را به سکنۀ اصلی آن وا می گذاشت و خراج، مانند مال الاجاره ای بود که مالک از مستأجر دریافت می نمود.
علاوه بر خراج
آذمیانی که در این اراضی کار می کردند گذشته از خراج می بایست جزیه یا مالیات سرانه نیز بپردازند.
ماموران
...
