ابن عبدربه احمد بن محمد

ابن عَبْدِ رَبّه، احمد بن محمد (قُرطُبه ۲۴۶ـ ۳۲۸ق)
ادیب و شاعر عرب اندلسی. بنده ای آزاد شده و رسماً در خدمت دربار امویان بود. اثر مهم او کتاب العِقد الفَرید مجموعه ای است از فرهنگ و ادب عربی، که تقریباً مأخوذ از منابع شرقی، از قبیل آثار جاحظ و ابن قُتَیبه است. این اثر دایرة المعارف گونه ای شامل سیاست، تاریخ، دین، آداب، تعلیم و تربیت، عشق، مرگ، شعر، موسیقی، علم، البسه، تحف، و موضوعات بی شمار دیگر، از جمله اُرجوزۀ تاریخی ۴۴۵ بیتی ابن عبد ربه در شرح سلطۀ عبدالرحمان سوم بر اندلس، است. شعر او چندان درخور اعتنا نیست، اگرچه در غزلیاتش روح شرقی و غربی به هم درآمیخته است.

[ویکی نور] «اِبْن عَبْدِ ربَّه، شهاب الدین ابوعمر احمد بن محمد» (10 رمضان 246- 18 جمادی الاول 328ق)، شاعر و ادیب بزرگ اندلسی است. وی از دودمان بنی عباس بود، اما چون نیای چهارمش، سالم، در ولای امیر هشام بن عبدالرحمان، دومین امیر سلسله امویان اندلس درآمده بود، وی را «مروانی» و «اموی» می خواندند.
وی در قرطبه زاده شد و دوران کودکی را همان جا در تنگدستی گذراند. برادر بزرگترش ابوبکر یحیی از فقیهان و محدثان قرطبه و از بزرگان اصحاب بقی بن مَخلَد بود و بعید نیست که احمد قرآن و حدیث و مقدمات ادب را نخست نزد این برادر دانشمند آموخته باشد. در دوران نوجوانی نیز قرطبه هنوز مدارس عمده ای نداشت و جلسات درس و بحث بیشتر در مساجد و منازل استادان تشکیل می شد. استادان و مدرسان همه از مردم مشرق یا سفرکردگان به آن دیار بودند. متون درسی نیز بیشتر کتاب هایی بود که اینان از مشرق آورده بودند. سفر به بلاد مشرق به ویژه مصر و بغداد برای تحصیل علم و جمع آوری حدیث، در میان دانش پژوهان جوان سخت رایج بود و انتساب به فرهنگ مشرق امتیاز بزرگی به حساب می آمد.
ابن عبدربه، به رغم همه کششی که مشرق زمین برای دانش طلبان اندلسی داشت، از اندلس پای بیرون ننهاد. اما از محضر استادان بزرگی چون بقی بن مخلد، محمد بن عبدالسلام خُشَنی و محمد بن وضّاح که از انتقال دهندگان فرهنگ و ادب مشرق به اندلس بودند، بسیار سود جست و به یاری هوش و حافظه نیرومند خویش توانست به زودی در محافل علمی قرطبه در صف فقیهان و محدثان نشیند، اما او به شعر و شاعری گرایش بیشتری داشت و پیوسته به مطالعه کتب ادب و حفظ شعر می پرداخت. بی شک، رواج فوق العاده شعر و موسیقی در اندلس به ویژه در قرطبه، در این میل بی تأثیر نبوده است.
بیشتر شعر ابن عبدربه از نوع غزل است. همین چیره دستی در غزل سرایی بود که متنبّی را در حجاز بر آن داشت تا وی را «ملیح الاندلس» بخواند. غزل ابن عبدربه ساده و آهنگین و دور از تکلف است. بی پیرایه ترین غزلیات او همان هایی است که «ممحّصات» را در برابر آن ها سروده است.
وی ظاهراً در کنار زندگی پرتشریفات و پرهیاهوی درباری، به خانه و خانواده و به خصوص به مطالعه و تألیف مستمر نیز عشق می ورزید. طرح کتاب دائرة المعارف گونه العقد الفرید که بخش اعظم زندگی او را فراگرفت، دلیل بر این مدعاست. وی از سفر نیز پرهیز داشت و تنها سفرش به بیرون قرطبه آن بود که پس از استقرار ابراهیم بن حجاج در اشبیلیه، به اتفاق چند تن دیگر از شاعران دربار به درالاماره او رفت و قصاید متعددی در مدح او گفت و صله و جایزه درخور گرفت.
با این همه، زندگانی مرفه و دلپذیر ابن عبدربه از برخی حوادث تلخ و ناگوار هم تهی نبود. وی در 68 سالگی (314ق) به سوگ فرزند بزرگش یحیی نشست. فرزند دیگری را هم در شیرخوارگی از دست داد. چند سال پیش از مرگش (ظاهراً حدود 6 سال) مفلوج و زمین گیر شد. ابن عبدربه این بیماری دردناک را پیک مرگ تلقی کرد و چنان به خود آمد که گویی آتش پرشراره دوزخ را رویاروی می نگریست. لاجرم به توبه روی آورد و دست از همه تعلقات بشست و دل در آمرزش پروردگار بست.

💡 سند شماره 11: عده اى از اصحاب ما اطلاع داده اند كه ابى غالب احمد بن محمد گفته است عبدالله بن جعفر كتاب ديات را برايم خوانده و من شنيدم كه گفت: اينها را حسن بن ظريف از پدرش براى ما گفته است. (353)

💡 حديث: 3 ابى رحمه اللهقال حدثنى سعد بن عبدالله عن احمد بن محمد عن عثمان بن عيسى عن عبدالله بن مسكان عنابى شيبه الزهرى عن ابى جعفر عليه السلامقال بئس العبد عبد يكون ذاوجهين و ذا لسانين يطرى اخاه شاهدا و ياكله غائبا ان اعطى حسدهو ان ابتلى خذله.

💡 حديث: 1 حدثنى محمد بن موسى رضى الله عنهقال حدثنى عبدالله بن جعفر الحميرى عن احمد بن محمد عن العباس بن معروف عن بكر بنمحمد الازدى قال قال ابوعبدالله عليه السلامفضل الوقت الاول على الاخير خير للمومن من ولده و ماله.

💡 حديث: 2 حدثنى محمد بن الحسن رضى الله عنهقال حدثنا محمد بن الحسن الصفار عن احمد بن محمد عن على بن سيف عن اخيه عن ابيه سيفبن عميره عن ابى عبدالله عليه السلام قال من الهم الاسترجاع عند المصيبه وجبت له الجنه.

💡 حديث: 1 حدثنى احمد بن محمد عن ابيه عن احمد بن محمد عن ابىعبدالله البرقى عمن رواه عن ابان عن عبدالرحمن بن ابى عبداللهقال قال ابو عبدالله عليه السلام لا يتكلم الرجل بكلمه حق فاخذ بها الا كان لهمثل اجر من اخذبها و لا يتكلم بكلمه ضلال يوخذ بها الا كان عليهمثل وزر من اخذ بها.

💡 احمد بن محمد مهدی فاضل نراقی (زاده ۱۴ جمادی‌الثانی سال ۱۱۸۵ یا ۱۱۸۶ ه‍.ق مطابق با ۱۱۵۰ خورشیدی – درگذشته ۳۰ مهر ۱۲۰۸ خورشیدی در عهد سلطنت فتح علی شاه قاجار) دانشمند و مجتهد شیعه، نویسنده و شاعر سده ۱۲ خورشیدی بود.