دانشنامه اسلامی
[ویکی فقه] اِبْن ِ مُقَفَّع، ابومحمد عبدالله (ح ۱۰۶-۱۴۲ق /۷۲۴-۷۵۹م )، نویسنده بزرگ و مترجم آثار پهلوی به عربی است، وی در جور فارس، فیروز آباد کنونی به دنیا آمد. ابن مقفع تا زمانی که اسلام نیاورده بود، هم چنان به روزبه نامور بود و ابوعمرو کنیه داشت. پس از تشرف به اسلام، نام عبدالله و کنیه ابومحمد برگزید، وی یکی از نخستین مترجمان آثار ادبی تمدن های هند و ایرانی به زبان عربی و یکی از آفرینندگان نثر ادبی عربی است. ابن مقفع، با وجود کمی عمر خود آثار گران بهائی را تألیف و ترجمه کرد. ایشان در سال ۱۴۲ق /۷۵۹م در بصره به قتل رسید.
در کتاب های کهن، زندگی نامه ای که در خور این شخصیت مشهور باشد، نیامده است و نیز تا چندی دو اثر عمده که در واقع تنها منابع مفید درباره اوست و با اندکی تفصیل به شرح گوشه هایی از زندگی اجتماعی و کشمکش های سیاسی او پرداخته اند، در دسترس نخستین محققان نبود. این دو اثر، عبارت اند از انساب الاشراف بلاذری (د ۲۷۹ق ) و الوزراء و الکتاب جهشیاری (د ۳۳۱ق ). گزارش ابن اعثم (د ۳۱۴ق ) با آنکه بر جهشیاری اقدم است، به سودمندی این دو منبع نیست. با این همه بخش اعظم روایات این دو کتاب، با انشائی متفاوت و اندکی اختلاف در وفیات الاعیان ابن خلکان گردآمده است و مؤلفان متأخرتر که تقریباً همیشه از او استفاده کرده اند، البته در این بخش از روایات از جاده صواب به دور نیافتاده اند، اما در بیان جزئیات و ربط حوادث به یکدیگر دچار سرگردانی شده اند. نمونه بارز این نقص را در کار گابریلی می توان دید. وی که در ۱۹۳۱-۱۹۳۲م به تألیف مقاله خود دست زد، در درجه اول، از وفیات ابن خلکان استفاده کرد. سپس توده ای از روایات دست دوم را که غالباً مشکوک و مورد بحث اند به کار گرفت. پس از آن از آثار کسان دیگری چون ابن ندیم، ابن جوزی، صفدی، ابوالفرج اصفهانی و ابن قتیبه بهره جست
Gabrieli, F, X L'opera di Ibn al، Muqaffa q n , RSO, Rome, ۱۹۳۱،۱۹۳۲, vol XIII، ج۱، ص۲۴۵.
نام پدر ابن مقفع در واقع داذویه بود،
ابن خلکان، احمد بن ابراهیم، وفیات الاعیان، ج۲، ص۱۵۵.
از عوامل عمده قتل ابن مقفع یکی ماجرای سفیان است که دیدیم به قصد حکومت شاپور آمد و با نیرنگ ابن مقفع شکست خورد و گریخت. عامل دوم، فرزندان علی بن عبدالله بن عباس، یا عموهای خلیفه منصوراند که ابن مقفع در خدمت شان می زیست. یکی از آنان که عبدالله نام داشت، برخلاف دستور سفاح که خواسته بود پس از او با منصور بیعت کند، سر به شورش برداشت و به امید خلافت، چندین سال بر حران و نصیبین و حلب و چندین جای دیگر حکم راند. عاقبت، ابومسلم به فرمان منصور، در نصیبین به جنگ او رفت. کار او ۱۵ ماه به درازا کشید، تا سرانجام عبدالله شکست خورد و نزد برادرش سلیمان که حاکم بصره بود، پنهان شد (۱۳۷ق /۷۵۴م )، اما ابومسلم شکست خوردگان را امان داد و دست از آنان کشید.
ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، ج۵، ص۴۶۴- ۴۶۸.
...
