سیدعبدالرحیم خلخالی

[ویکی فقه] سیدعبدالرحیم خلخالی، روزنامه نگار و سیاستمدار صدر مشروطه است.
از تاریخ تولد او اطلاعی در دست نیست. وی اهل خلخال بود و در اوایل عمر برای تحصیل از خلخال به رشت رفت و در آن جا عربی و علوم معقول آموخت. او سپس به خارج از کشور سفر کرد و در زمینه حقوق، باستان شناسی، ادبیات و نمایشنامه نویسی تحصیل و مطالعه کرد و در آن جا با آزادی خواهان ایرانی آشنا گردید. در حدود ۱۳۲۱ به تهران آمد و همکاری خود را با روزنامه مساوات آغاز کرد.
فعالیت سیاسی
خلخالی از ۱۷ شوال ۱۳۲۵، هم زمان با شماره ششم روزنامه مساوات، به طور رسمی در کنار سید محمدرضا مساوات، به اداره این روزنامه پرداخت. روزنامه مساوات یکی از سه روزنامه ای بود (دو روزنامه دیگر صوراسرافیل و روح القدس) که در جریان های سیاسی آغاز مشروطیت، آرا و عقاید آزادی خواهان تندرو و گروه اجتماعیون عامیون را منتشر می کرد. این گروه از مخالفان همکاری مجلس شورای ملی با محمدعلی شاه و دولت بود و هر زمان که امکان مصالحه بین شاه و مجلس وجود داشت، می کوشید در مناسبات آن ها تنش ایجاد کند.
تشکیل حوزه مخفی اجتماعیون
خلخالی از اعضای مؤثر اجتماعیون عامیون بود. او و پانزده تن دیگر، از جمله ملک المتکلمین، سیدجمال واعظِ اصفهانی، میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل، سید محمدرضا مساوات، علی اکبر دهخدا، ابوالحسن پیرنیا ملقب به معاضدالسلطنه و سیدحسن تقی زاده، تشکیلاتی به نام حوزه مخفی اجتماعیون عامیون بنیان گذاشته بودند. ملک زاده این تشکیلات را کمیته انقلاب ملی نامیده و از اعضای آن با تعابیری چون «رشیدترین و مهم ترین فرزندان انقلاب»، و «رهبران انقلاب» یاد کرده است. به گفته آدمیت این اوصاف با حقایق تاریخی و با عملکرد و خط مشی اعضای این هیئت هماهنگی ندارد. خلخالی عضو فعال این تشکیلات و از مهم ترین اقدامات وی جذب ابوالحسن پیرنیا بود.
پناهنده به سفارت انگلیس
...

💡 آقای شیخ مهدی پسر فضل‌الله نوری، که از مجاهدین است، محرک شده‌است در مدرسه صر و مسجدشاه، صدرالعلما و عده زیادی از سادات و طلاب کفن به گردن انداخته، قرآن در دست، بدون اسلحه عازم بر رفتن به مجلس و امداد از ملت بودند… … آقا میرزا مهدی پسر شیخ فضل‌الله نوری، اجناس و گندم و برنج املاک پدرش را فروخته، پول نقدی به دست آورده، ۳۰ نفر تفنگچی مهیا و با خود همدست کرده و مخارج آن‌ها را متقبل شده‌است و آن‌ها را برداشته وارد رشت شده‌است و رفته‌است بالا منبر… و نیز مسموع گردید از رشت تلفن کرده‌اند: یا مشروطیت را بدهید یا آماده جنگ باشید… عده مقتولان تحقیقات معلوم نیست، ۳۵ نفر می‌گویند. تمام‌مدت جنگ دو ساعت و نیم بیشتر نبوده. تمام دولتیان تسلیم شده امنیت گرفتند. قریب دو هزار تفنگ از دولتیان گرفته شده‌است. ۳۰۰ قبضه پنج تیر است… آقا شیخ مهدی پسر شیخ نوری و آقاسیدیعقوب شیرازی و آقا سیدعبدالرحیم خلخالی نگارنده روزنامه مساوات در اینجا هستند و کمیسیون تشکیل‌یافته مرکب از ۲۲ نفر و ترتیبات شهری راجع به آن‌ها است.