واژه «سدوسی» یک صفت نسبی در زبان عربی است که برای نسبت دادن افراد یا گروهها به «سدوس» به کار میرود و نشاندهنده وابستگی قبیلهای یا انتساب خانوادگی به این نام است. «سدوس» در منابع تاریخی به عنوان یکی از شاخهها یا طوایف قدیمی عرب معرفی شده که خود از قبایل بزرگتر مانند بنیاشعر منشعب شده است. بنابراین هر فردی که «سدوسی» نامیده میشود، به نوعی به این قبیله یا شاخه قبیلهای تعلق دارد یا از نسل و وابستگان آن به شمار میرود. این واژه در متون انساب و منابع تاریخی برای مشخص کردن هویت قبیلهای افراد بسیار کاربرد داشته و نقش مهمی در شناسایی نسب افراد ایفا میکرده است. در تاریخ اسلام و منابع رجالی نیز افرادی با این لقب شناخته میشوند که نشاندهنده همین انتساب قبیلهای آنهاست. برای نمونه، در منابع تاریخی افرادی مانند «ابودیم حازم سدوسی» از جمله شخصیتهایی هستند که با این نسبت شناخته شدهاند و او از سوی خلیفه مأموریت قضاوت دریافت کرد و در شهر بخارا به عنوان قاضی فعالیت داشت. همچنین در برخی منابع رجالی، نامهایی مانند «خالد بن احمد بن سدیدالدولة»، «محمد بن محمد سدیدالملک» و «علی بن المقلد» نیز با نسبت سدوسی ذکر شدهاند که نشاندهنده انتساب قبیلهای آنان به سدوس است. در منابع لغوی، این واژه تنها یک نام ساده نیست بلکه یک نشانه هویتی و اجتماعی برای معرفی جایگاه قبیلهای افراد محسوب میشود. کاربرد چنین نسبتهایی در فرهنگ عربی قدیم بسیار رایج بوده و برای حفظ و انتقال شجرهنامهها اهمیت زیادی داشته است.
سدوسی
لغت نامه دهخدا
سدوسی. [ س َ ] ( ص نسبی ) نسبتی است مر سدوس را. ( لباب الانساب ج 1 ص 537 ). انتساب قبایلی است. ( الانساب سمعانی ).
سدوسی. [ س َ ] ( ص نسبی ) نسبتی است مر خالدبن احمدبن سدیدالدولة و محمدبن محمد سدیدالملک و علی بن المقلد را. ( اعلام زرکلی ج 1 ص 359 ).
سدوسی. [ س َ ] ( اِخ )ابودیم حازم سدوسی. وی را از خلیفه فرمان قضا رسید و در بخارا قاضی شد. ( از تاریخ بخارای نرشخی ص 2 ).
فرهنگ فارسی
ابودیم حازم سدوسی که وی را از خلیفه فرمان قضا رسید و در بخارا قاضی شد.
جمله سازی با سدوسی
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 در بصره از خلیل بن احمد و ابیعمرو ابن العلاء، نحو و زبان فراگرفت. از «ابوزید انصاری» و «شعبة ابن الحلاج» حدیث روایت کرد. در سال ۱۸۹ق که هارونالرشید با مأمون به ری رفت، همراه مأمون بود. سدوسی در مرو ساکن شد، مدتی به نیشابور و گرگان برای تحصیل میرفت. درگذشت او در سال ۱۹۵ق در نیشابور بوده است.
