جمل من انساب الاشراف

[ویکی نور] جمل من أنساب الأشراف، یا «أنساب الأشراف»، تألیف احمد بن یحیی بلاذری (متوفای 279ق)، از بزرگ ترین آثار تاریخی برجای مانده از سده 3ق، است.
کتاب توسط سهیل زکار و ریاض زرکلی مورد تحقیق قرار گرفته است. أنساب الأشراف، یک دوره تاریخ سده اول هجری بر مبنای «انساب» عرب است و می توان گفت که چنین شیوه ای در تاریخ نگاری مسلمانان در سده 3ق، به گونه ای که بلاذری در این اثر در پیش گرفت، تکرار نشد.
در ابتدای کتاب مقدمه ای از سهیل زکار آمده که در آن به زندگی نامه بلاذری، آثار او و کیفیت تحقیق کتاب اشاره شده است.
کتاب با شرح مختصری از شجره عرب های نسل اسماعیل، از نوح تا قبایل اجداد قریش، آغاز می شود، سپس با سیره پیامبر اکرم و شرح احوال صحابه، خاندان بنی هاشم، مانند عباسیان و علویان و بنی عبدشمس و با شرح بیشتر درباره امویان و دیگر عشیره های قریش ادامه می یابد و با قبایل مُضَر، شامل تمام قیس، یعنی ذبیان، فرازه، عبس، سلیم و ثقیف پایان می یابد.
بلاذری در نوشتن انساب، از منابع ارزشمندی سود جسته است. کتاب هشام بن کلبی یکی از مراجع اصلی او بوده، ولی مهم ترین مأخذ او تاریخ الأشراف هیثم بن عدی است که اکنون در دست نیست.
نام کتاب أنساب الأشراف، به گونه های مختلفی در مآخذ آمده است و شاید مهم ترین دلیل آن، تلفیق میان اخبار و انساب در این اثر بزرگ باشد.

💡 از انساب الاشراف، نسخه‌های کاملِ متعددی در دست نیست، یا هنوز شناسایی نشده‌است. گذشته از چند نسخه خطی پراکنده از چند بخش از کتاب، تاکنون دو نسخه کامل از آن، یکی در ترکیه و دیگری در مغرب شناسایی شده، و همانها اساس چاپهای کامل یا ناقص محققان این کتاب قرار گرفته‌است، از آن جمله:محمد حمیدالله (ج ۱، قاهره، ۱۹۵۹م)، محمدباقر محمودی (ج ۲، بیروت، ۱۳۹۴ق)، همو (بخشی از ج ۳، بیروت، ۱۳۹۷ق)، عبدالعزیز طباطبایی، در الحسین و السنّة (مطالب مربوط به امام حسین (ع)، قم، مطبعة مهر)، عبدالعزیز دوری (بخش دوم، ج ۳ (۲)، بیروت، ۱۳۹۸ق)، ماکس شلوزینگر (ج ۴ (۱)، بیت‌المقدس، ۱۹۷۱م)، همو (ج ۴ (۲)، بیت‌المقدس، ۱۹۳۸م)، گویتین (ج ۵، بیت‌المقدس، ۱۹۳۶م)، احسان عباس (ویرایش مجدد ۳ مجلد چاپ شده در بیت‌المقدس، بیروت، ۱۴۰۰ق)، آلوارت (ج ۱۱ زیر عنوان «جلد یازدهم از تاریخ یک مؤلف مجهول»، گرایفسوالد، آلمان، ۱۸۸۳م)، احسان صدقی العمد (بخش مربوط به ابوبکر و عمر، کویت، ۱۹۸۹م)، سهیل زکار و ریاض زرکلی (تمام کتاب در ۱۳ مجلد، زیر عنوان جمل من انساب الاشراف، بیروت، ۱۴۱۷ق)