امر اولی

[ویکی فقه] امر اوّلی امر ِ تعلق گرفته به موضوع، در فرض علم و اختیار مکلَّف است.
امر اولی، مقابل امر ثانوی و امر ظاهری بوده و به امری گفته می شود که به عنوانی از عناوین اولی تعلق گرفته است؛ به این بیان که امر، اولاً و بالذات و بدون در نظر گرفتن جهل یا شک مکلف نسبت به موضوع و نیز بدون در نظر گرفتن حالت اضطرار، اکراه، تقیه و سایر عناوین ثانوی، به خود موضوع و عنوان تعلق گرفته است. به بیان دیگر، امر به نفس موضوع، در حالت علم مکلف به موضوع و اختیار وی در انجام آن و عدم وجود مانع، تعلق گرفته است، مانند: امر به وضو گرفتن برای نماز، که اگر آب برای وضو یافت نشود و یا آب در دست رس باشد ولی برای نمازگزار ضرر داشته باشد، حکم اولی به حکم ثانوی تبدیل می شود و تیمم به عنوان حکم ثانوی بر مکلف، واجب می گردد.

💡 این ذات الهی نیست که ظهور می‌کند، بلکه امر اولی است که بر انسان ظاهر می‌شود: این امر (مظهر) ذات ازلی و غیبی نیست، بلکه مشیتی است که برای خود از هیچ خلق کرده‌است. از ازلی که آغازی ندارد و ابدی که پایان ندارد، همیشه تنها یک مشیت واحد بوده که ظاهر شده‌است. این مظهر که نام‌های مختلفی مانند عرش، کرسی، هیکل، آینه (مرآة)، شجرة الحقیقة، و نقطة الاولی دارد، یک مخلوق دارای اضداد است.

💡 در سال‌های آخر، باب خود را آخرین مظهر امر اولی خواند و یک آئین و شریعت جدید آغاز کرد. علاوه بر این، او به بسیاری از پیروانش مقام جزئی یا کلی ظهور الهی نسبت داد. او به صراحت پیرو اصلی‌اش محمدعلی بارفروشی مشهور به قدوس را مظهر خدا نامید.