اقتحم

[ویکی الکتاب] ریشه کلمه:
قحم (۲ بار)
تعبیر به «اِقْتَحَمَ» از مادّه «اقتحام» است در اصل به معنای ورود در کار سخت و خوفناک یا دخول و گذشتن از چیزی با شدت و مشقت است; و این نشان می دهد گذشتن از این گردنه کار آسانی نیست. و تأکیدی است بر آنچه در آغاز سوره آمده است، که می فرماید: «ما انسان را در درد و رنج آفریدیم»; هم زندگی او توأم با رنج است و هم اطاعت فرمان پروردگار، توأم با مشکلات می باشد.
راغب گوید: اقتحام قرار گرفتن در وسط سختی مخوف است «قَحَّمَ الفَرَسُ فارِسَهُ» یعنی:اسب، سوار را به محل مخوفی وارد کرد. طبرسی فرموده: اقتحام وارد شدن به سختی است. در این سه آیه آزاد کردن بنده ورود به گردنه نامیده شده زیرا انفاق و گذشتن از مال سخت است همانطور که داخل شدن بگردنه. *. مقتحم به معنی واردشونده است معنی آیه در «فوج» گذشت در نهج البلاغه خطبه 121 در باره ورود به جنگ فرموده:«فَالنَّجاةُ لِلْمُقْتَحِمِ وَ الْهَلَکَةُ لِلْمُتَلَّوِمِ» نجات برای کسی است که به جنگ وارد شود و هلاکت مال متوقف از جنگ است.

💡 و قـال بـعـضـهـم لرجـل كـيـف اصـبـحـتفـقـال اصـبـحـت و الله فى غفله من الموت مع ذنوب قد احاطتبـى و اجـل مـسـرع اقـدم عـلى هـول لا ادرى عـلى مـا اقتحم فمناسوء حالا منى و اعظم خطرا ثم بكى.

💡 و جمله (ثم كان...) عطف است بر جمله (اقتحم )، و تقدير كلام (فلا اقتحم العقبهو لا كان من الذين امنوا... نه در عقبه اى قدم نهاد، و نه از كسانى بود كه ايمانآوردند...) است، و مفسرين ديگر در باره اين جمله و اينكه به كجا عطف مى شود سخنانبى فايده اى گفته اند كه به همين جهت از نقلش خوددارى مى شود.