دولت خاتون. [ دَ ل َ ] ( اِخ ) دهی است از دهستان چایپاره بخش قره ضیاءالدین شهرستان خوی. واقع در 13هزارگزی قره ضیاءالدین. آب آن از چشمه است. این ده را قمیش کندی بالا نیز گویند. ( از فرهنگ جغرافیایی ایران ج 4 ).
دولت خاتون. [ دَ ل َ ] ( اِخ ) نام زن عزالدین محمد و برادرش عزالدین حسین که از امرای لر کوچک بوده و از سال تا 720 هَ.ق. امارت داشته است. ( از تاریخ مغول ص 452 ). و رجوع به تاریخ گزیده ص 557 و مجمل التواریخ گلستانه ص 352 شود.
دولت خاتون ( ترکی استانبولی: Devlet Hatun ; در حدود ( ? ) – ۲۳ ژانویه ۱۴۱۴ )، با نام کامل تاج الخواتین دولت بنت عبدالله، دوازدهمین همسر بایزید یکم سلطان عثمانی و والده خاتون محمد یکم بود.
دولت خاتون (۷۱۶ـ۷۲۰)
از فرمانروایان و سیزدهمین اتابک از اتابکان لُر کوچک. دختر بدرالدین مسعود بن فلک الدین حسن و زوجۀ عزالدین محمد، دوازدهمین اتابک لر کوچک بود و پس از درگذشت همسر به جانشینی وی انتخاب شد. قدرتش چندان استوار نبود و مغولان و مأموران مالیاتی عرصه را بر مردم لرستان تنگ کردند. از این رو، دولت خاتون به سبب ناتوانی و برای حفظ قلمرو لرستان از چپاول مغولان، ادارۀ لرستان را به برادرش، ملک عزالدین حسین، سپرد.
💡 پس از حکومت کوتاه دولت خاتون، برادرش عزالدین حسین دوم به تخت نشست.
💡 او همسر عزالدین محمد ابن عزالدین حسین بود، امّا چون از عزالدین جانشینی به جای نمانده بود، دولت خاتون خود به جای او حکومت را در دست گرفت. دائرةالمعارف بزرگ اسلامی مینویسد: «روی از همهٔ خواص و عوام میپوشید، از عهدهٔ ادارهٔ امور برنیامد و شحنههای مغول بر کارها مستولی شدند. چون ابوسعید به ایلخانی رسید، عزالدین حسین را به جای خواهرش دولت خاتون به حکومت لر کوچک منصوب کرد.»
💡 ایرج کاظمی در کتاب «مشاهیر لر» و علیمحمد ساکی در کتاب «جغرافیای تاریخی و تاریخ لرستان» و نصرت میر در کتاب «تاریخ پانصد ساله لرستان» او را پدر دولت خاتون و اتابک عزالدین حسین دوم ذکر کردهاند.
💡 دولت خاتون سیزدهمین حاکم اتابکان لر کوچک و فرزند بدرالدین مسعود دوم بود که از سال ۷۰۵ تا ۷۰۶ هجری قمری حکومت کرد. او از متحدین حکومت ایلخانی بود.
