واژه «خرمقدس» یک واژه ترکیبی و انتقادی در زبان فارسی است که برای توصیف فردی به کار میرود که در ظاهر بسیار متعصب، مذهبی و پایبند به مقدسات دینی نشان میدهد، اما این تعصب و تقدس در او همراه با رفتارهای افراطی، نادرست یا حتی غیرعقلانی است. این واژه معمولاً بار معنایی منفی دارد و برای اشاره به کسانی استفاده میشود که دینداری یا تقدس را به صورت افراطی و نمایشی نشان میدهند. در این معنا، «خرمقدس» به فردی گفته میشود که به جای درک عمیق از دین، بیشتر به ظواهر و نمایشهای مذهبی توجه دارد و گاهی رفتارهای او از دید دیگران غیرمنطقی یا افراطی به نظر میرسد. این اصطلاح در زبان عامیانه نیز کاربرد دارد و برای نقد اجتماعی برخی رفتارهای ظاهرسازانه دینی به کار میرود. از نظر معنایی، این واژه نوعی ترکیب تحقیرآمیز است که میان «خر» به عنوان نماد سادهلوحی یا نادانی در زبان عامیانه و «مقدس» به معنای دینداری قرار گرفته است. در نتیجه، مفهوم آن تضادی میان ظاهر مقدس و رفتار ناآگاهانه یا افراطی را نشان میدهد. این واژه بیشتر در گفتار غیررسمی و طنزآمیز یا انتقادی استفاده میشود و در متون علمی یا رسمی کاربرد ندارد. گاهی نیز برای نقد ریاکاری یا افراطگرایی مذهبی به کار میرود، نه اصل دینداری. بنابراین، «خرمقدس» به معنای فردی است که با ظاهر بسیار مذهبی و متعصب، رفتارهای افراطی یا ناآگاهانه از خود نشان میدهد و بیشتر بار انتقادی و عامیانه دارد.
خرمقدس
لغت نامه دهخدا
خرمقدس. [ خ َم ُ ق َدْ دَ ] ( ص مرکب ) بسیار متعصب و مقدس. آنکه ازتعصب و تقدس در دینی و آئینی کارهای ابلهانه کند.
ویکی واژه
(عامیانه): کنایه از آدمهای مذهبی با جلوههای ویژه، مثل ریش، تسبیح، انگشتر که پُز فهمیده بودن را به یدک میکشند.
خرِمقدس در امرته سپنته موجود باستانی و اساطیری که در میان دریاچه وروکرت ایستاده و برایش قربانی نثار میکنند.
جمله سازی با خرمقدس
جملات نمونه از منابع مختلف جمع آوری شده است، اگر صحیح نیست یا توهین آمیز است، لطفا گزارش دهید.
💡 آنان را بازيچه شيطان مى دانست كه به لهو و لعبمشغول اند. او در رفتار و گفتار مردم ژنو تغيير اساسى بوجود آورد و آنان را مردمى خشكو زاهد و خرمقدس بارآورد. كالون بر خلاف لوتر مرد متعصب و خشك و سردى بود و هرگونه تفريح سالم و هنر و ابراز استعداد را با كتاب مقدس ناهماهنگ مى دانست. لوترنقطه مقابل كالون بود.(570)
