حروف حلقی، در علم تجوید و روانخوانی، به گروهی از حروف اطلاق میشود که مخرج ادای آنها، حلق یا گلو است. حلق به عنوان دومین مخرج از مخارج عامه حروف، ناحیهای از دستگاه تکلم است که از مرز زبان کوچک (انتهای حلق) تا تارهای صوتی (ابتدای حلق) امتداد دارد. این حروف ششگانه عبارتند از: «ء» (همزه)، «ه» (هاء)، «ع» (عین)، «ح» (حاء)، «غ» (غین)، و «خ» (خاء). محل دقیق تلفظ این حروف در درون حلق متفاوت است؛ به طوری که همزه و هاء در انتهای حلق (نزدیکتر به دهان)، عین و حاء در وسط حلق، و غین و خاء در قسمت بالایی حلق (نزدیک به دهان) ادا میشوند. تلفظ صحیح این حروف، به ویژه عین و حاء، که تلفظ فارسی آنها متفاوت است، در قرائت صحیح نماز و متون عربی اهمیت بسزایی دارد.
از منظر فقهی، احکام مربوط به این حروف در ابواب مختلف فقه، بهخصوص در باب صلات (نماز)، مطرح شده است. یکی از مهمترین قواعد مرتبط با حروف حلقی، مربوط به احکام نون ساکن و تنوین است. در این قواعد، هنگامی که تنوین یا نون ساکن، پیش از یکی از این شش حرف حلقی قرار میگیرد (مانند واژههای «أَنْعَمْتَ» یا «کُفُواً أَحَدٌ»)، حکم شرعی آن «اظهار» است. اظهار به این معناست که نون باید به صورت واضح و آشکار ادا شود. اگرچه این حکم یک استحبابی (شایسته بودن) است، اما واجب شرعی تلقی نمیشود و ترک آن موجب بطلان نماز نیست، اما رعایت آن از نظر قرائت و تجوید برتر دانسته میشود.
در نهایت، دقت در رعایت مخرج و صفات حروف حلقی نه تنها برای تلاوت صحیح قرآن کریم و نماز ضروری است، بلکه نقش مهمی در وضوح و رسایی کلام در زبان عربی دارد. تفاوت تلفظی میان برخی از این حروف، مانند «ح» و «خ» در فارسی با تلفظ عربی آنها، ایجاب میکند که متعلّم برای دستیابی به قرائت صحیح، بهویژه در عبادات، به آموزش تخصصی مخرج حلق توجه ویژهای مبذول دارد تا این اصطلاح تجویدی به درستی در ادای کلمات پیادهسازی شود.
حروف حلقی. [ ح ُ ف ِ ح َ ] ( ترکیب وصفی، اِمرکب ) پنج حرف از 28 حرف الفباء حلقی است و آنها ع.ح. هَ. خ. غ میباشد. || ترتیب حروف هجاءبیست وهفتگانه را بنظمی مخصوص، ترتیب حروف حلقی نامند. در چنین دستگاه 28 حرف را به نه دسته بخش کنند:
1- حروف حلقیه: ع. ح. هَ. خ. غ.
2- حروف لهویه: هَ. ق. ک.
3- حروف شجریه: ج. ش. ص.
4- حروف اسلیه: ص. س. ز.
5- حروف نطعیه: ط. د. ت.
6- حروف لثویه: ظ. ذ. ث.
7- حروف ذلقیه: ر. ل. ن.
8- حروف شفویه: ف. ب. م.
9- حروف هوائیه: و. ا. ی.
در لغتنامه های «العین » خلیل بن احمد و «تهذیب » ازهری هروی واژه ها بترتیب بالا بسیجیده شده است.
پنج حرف از بیست وهشت حرف الفبائ حلقی است و آنها ع ح ه خ غ می باشد
[ویکی فقه] به حروف ادا شونده از حلق حروف حلقی می گویند.
حروف حلقی عبارتند از: «أ، ح، خ، ع، غ، ه».
کاربرد فقهی حروف حلقی
از آنها به مناسبت در باب صلات نام بردهاند.
احکام حروف حلقی
شایسته است تنوین یا نون ساکن، که پیش از حروف حلقی قرار گرفته- مانند «أَنْعَمْتَ»• و «کُفُواً أَحَدٌ»- اظهار گردد، لیکن واجب نیست.
[ویکی شیعه] حُروف حَلْقی حروفی که از مخرج حلق ادا می شوند. همزه، هاء، عین، حاء، غین، خاء، حروف حلقی محسوب می شوند. همزه و هاء با انتهای حلق، عین و حاء با وسط حلق و غین و خاء با نزدیک ترین قسمت حلق به فضای دهان ادا می شوند. تلفظ عربی سه حرف حاء، عین و غین، با تلفظ فارسی متفاوت است و در نماز، این کلمات باید به عربی تلفظ شوند.
اصطلاحی در علم تجوید و روان خوانی است و به حروفی گفته می شود که از مخرج حلق، برای تلفظ استفاده می شود. مخرج حلق در علم تجوید به قسمتی از دستگاه تکلم که از بالا به مرز زبان کوچک و از پایین به تارهای صوتی محدود می شود، گفته شده است.
مخرج حلق به عنوان مخرج دوم از مخارج عامه بعد از مخرج جوف قرار می گیرد. حروف همزه، هاء، عین، حاء، غین، خاء که از مخرج حلق ادا می شوند، حروف حلقی محسوب می شوند.
[ویکی فقه] حروف حلقی (علوم قرآنی). حروف حلقی، حروف ادا شده از ابتدا یا وسط یا انتهای حلق است.
به حروف (همزه - ح - خ - ع - غ - هـ) که از حلق ادا می شوند «حروف حلقی» می گویند.
شیوه ادای حروف حلقی
از میان حروف حلقی «همزه» و «هـ» از انتهای حلق (دورترین قسمت از ابتدای دهان)، «ع» و «ح» از وسط حلق و «غ» و «خ» از ابتدای حلق ادا می شوند.با این شرح، مخارج حروف حلقی از ابتدای حنجره به سمت دهان به ترتیب از این قرارند: همزه - هـ - ع - ح - غ - خ.
