تحت الحمایگی

{protectorate} [علوم سیاسی و روابط بین الملل] وضعیت یک دولت غالباً ضعیف در تعامل با دولتی قدرتمند در عرصۀ بین المللی که در چارچوب یک موافقت نامۀ بین المللی اختیار تصمیم گیری آن دولت در امور سیاست خارجی و امنیتی به دولتی قدرتمند واگذار شده است

تحت الحِمایِگی (protectorate)
در گذشته در قوانین بین الملل، چنان که کشور کوچکی تحت کنترل مستقیم یا غیرمستقیم کشوری بزرگ تر قرار می گرفت تحت الحمایگی خوانده می شد. معادل این اصطلاح در قرن ۲۰ سرزمین تحت قیمومتبود. کشورهای تحت الحمایۀ بریتانیا سرزمین هایی بودند که کشور حمایت کننده مسئولیت امور خارجی و دفاعی آن ها را برعهده داشت. این تحت الحمایه ها معمولاً به منزلۀ ابزاری برای اِعمال کنترل یا نفوذ بر سرزمین های خاصی بودند که کشور حمایت کننده در آن ها منافع عمدۀ مالی، تجاری، و نظایر آن را داشت. قدرت و نهادهای مردم بومی معمولاً منطبق با سیاست «حکومت غیرمستقیم» کشور حمایت کننده حفظ می شد. در واقع، با بسیاری از کشورهای تحت الحمایه در نهایت مانند مستعمرات رفتار می شد. این کشورها را باید از کشورهایی که تحت ادارۀ انگلستان بودند و نظارت کمتری بر آن ها اِعمال می شد، متمایز دانست. کشورهای تحت الحمایۀ سابق بریتانیا عبارت بودند از عدن، زنگبار، نیجریه، نیاسالند، رودزیای شمالی (زیمبابوه)، و اوگاندا. در کشورهای تحت الحمایۀ بریتانیا ساکنان بومی تبعۀ انگلستان نبودند، بلکه چنانچه به تابعیت کشوری مستقل در نمی آمدند، افراد تحت حمایت انگلستان محسوب می شدند.

💡 در پی جنگ قطر-بحرین در سال ۱۸۶۸ نمایندگان بریتانیا با آل خلیفه توافق دیگری امضا کردند. این پیمان بیان می‌کرد که حاکم حق بخشش اراضی خود به جز به بریتانیا را ندارد و نمی‌تواند با هیچ حکومت خارجی بدون مجوز بریتانیا وارد رابطه شود. در عوض بریتانیا قول داد از بحرین در برابر هر نوع تجاوز دریایی محافظت کند و در صورت حمله زمینی پشتیبانی ارائه کند. مهم‌تر از آن بریتانیا قول داد از حکومت آل خلیفه در بحرین پشتیبانی کند، و وضعیت بی‌ثبات حاکمان این کشور را امن کند. دیگر توافقات در سال‌های ۱۸۸۰ و ۱۸۹۲ جایگاه تحت الحمایگی بحرین برای بریتانیا را تحکیم بخشید.

💡 در سال ۱۸۶۰، آل خلیفه از همان تاکتیکی استفاده کرد که بریتانیایی‌ها برای غالب شدن بر بحرین استفاده کرده بودند. آل خلیفه در نامه‌هایی به ایرانیان و امپراتوری عثمانی پذیرفتند در مارس آن سال به خاطر شرایط بهتر بحرین را در تحت الحمایگی عثمانی قرار دهند. نهایتاً راج بریتانیا وقتی ایرانیان از حمایت از بحرین خودداری کردند بریتانیا بر بحرین چیره شد. سرگرد پلی با آل خلیفه پیمان جدیدی امضا کرد که بحرین را تحت حاکمیت و حمایت بریتانیا قرار داد.