ابوالوفا بوزجانی

[ویکی فقه] بوزجانی، ابوالوفا، محمد بن محمد بن یحیی بن اسماعیل بن عباس، ریاضیدان و ستاره شناس برجسته ایرانی قرن چهارم بود.
از مشهورترین دانشمندان مسلمان، و منشأ نوآوری ها و پژوهش های زیادی، بویژه در هندسه و ریاضیات و نجوم، بوده است. او را با لقب های «حاسب» و «مهندس» نامیده اند. در تمامی نوشته هایی که از او یاد شده نامش محمد ذکر شده است، اما معلوم نیست که چرا احمدامین در تصحیح کتاب الامتاع و المؤانسة ابوحیّان توحیدی او را محمود نامیده است.بوزجانی، به نوشته ابن ندیم، در روز چهارشنبه اول رمضان ۳۲۸ در بوزجان به دنیا آمد. همین تاریخ را، بدون ذکر روز آن، قفطی و ابوالفداء و ابن وردی نیز تکرار کرده اند. بوزجانی از بزرگترین دانشمندان زمان خود به شمار می آمده، و این، از ذکر نام او در الفهرست ابن ندیم که معاصر بوزجانی بوده است، پیداست. بخش مهمی از اطلاعات ما از زندگی بوزجانی نیز از همین کتاب به دست آمده است.بوزجانی حساب و علم اعداد را نزد عموی خود، ابوعمرو مغازلی، و دایی خود، ابوعبدالله محمد بن عنبسه آموخت و در ۳۴۸ به بغداد مهاجرت کرد و در آن جا اقامت گزید و در همان جا درگذشت.
فعالیت ها
از جمله معدود آگاهی هایی که از خروج بوزجانی از بغداد وجود دارد، دیدار اوست با ابوحیان توحیدی در شهر اَرَّجان (در نزدیکی بهبهان) که پیش از ۳۵۸ روی داده است بوزجانی در بغداد، علاوه بر کارهای علمی، از جمله رصدها و پژوهش های ستاره شناختی، به امور دیوانی نیز می پرداخت. به سبب اشتهار و فعالیت های بوزجانی، یکی از دهانه های سطح کره ماه، به نام او خوانده شده است.
رویدادهای تاریخی
بوزجانی در ۳۶۰، در مجلس مناظره ای که در دربار عزالدوله میان دو تن از متکلمان عصر برپا شده بود حضور داشته و در سال ۳۶۲ به همراه هیئتی برای آگاه کردن عزالدوله بختیار از اوضاع بحرانی بغداد به کوفه رفته است. بوزجانی در بغداد، سرپرستی بیمارستانی را نیز به عهده داشته است و در دومین دیدار بین ابوحیّان توحیدی و بوزجانی، که در ۳۷۰ در بغداد اتفاق افتاد، ابوالوفا که از وضع بد مالی ابوحیّان با خبر شده بود، او را در همین بیمارستان به کار گماشت. بین ابوحیّان و بوزجانی نامه هایی نیز رد و بدل شده است که امروز، دست کم یکی از این نامه ها، که به نام «رسالة فی شکوی البؤس و رجاء المعونة» نیز نامیده شده، در دست است. بوزجانی همچنین ابوحیّان توحیدی را به ابوعبدالله حسین بن احمد بن سعدان معرفی کرد و ابوحیّان توحیدی کتاب الامتاع و المؤانسة خود را به خواست و تشویق بوزجانی به رشته تحریر درآورد.
مراوده علمی با دانشمندان
...

💡 پس از خوارزمی، ابویوسف کندی به تکمیل جبر روی آورد. در عصر ترجمه، آثار آپولونیوس، نیکوماخوس و ارشمیدس به عربی ترجمه شد. ابوالوفا بوزجانی، نخستین شارح کتاب خوارزمی بود، که به تکمیل مبحث معادلات پرداخت. ابن‌سینا، از دیگر ریاضیدانان مسلمان بود؛ وی شرحی بر آثار دیوفانت نوشت. نصیرالدین طوسی، رئیس رصدخانه مراغه نیز کتاب‌هایی در زمینه ریاضی تألیف نمود. عمر خیام نیز تألیفات ریاضی مشتمل بر تحقیق در اصل موضوع اقلیدس و حساب و جبر دارد. غیاث‌الدین جمشید کاشانی، کاشف حقیقی کسر اعشاری بوده و اندازه صحیح عدد پی را به دست آورده بود؛ کتاب مفتاح‌الحساب وی به زبان عربی‌است. معروف‌ترین چهره ریاضی در سده دهم، بهاءالدین عاملی است. در نزد مسلمین، ریاضیات به علم عدد، هندسه و جبر تقسیم می‌شده‌است.

💡 در سده دهم میلادی، هر شش تابع مثلثاتی در کار ابوالوفا بوزجانی مورد استفاده قرار می‌گرفتند. ابوالوفا جدول‌های سینوس را با گام °۰٫۲۵ با دقت ۸ رقم اعشار و جدول‌های دقیق تانژانت را در اختیار داشت. او رابطه مثلثاتی زیر را نیز ایجاد نمود: